Beş Hececiler ve Temsilcileri
| Ses Bilgisi (6. Sınıf) |
|
Ses, dilin söylenen ve duyulan en küçük parçasıdır. Harfler, sesleri yazıda gösteren işaretlerdir. Dilimizde sesler ünlü ve ünsüz olmak üzere ikiye ayrılır. Ünlüler (Sesliler): Ses yolunda herhangi bir engele çarpmadan çikan seslere ünlü denir. Dilimizde sekiz ünlü harf vardır: a, e, ı, i, o, ö, u, ü. Ünlü harflerin her birinin üç özelliği vardır. Aşağıdaki tabloda ünlüler bu özelliklerine göre gruplandırılmıştır:
Büyük Ünlü Uyumu
Örnek Soru - 1 Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?
Yanıt: D Örnek Soru -2
Aşağıdaki kelimelerin hangisinde büyük sesli uyumu aranır? (1991-KLJ) A) Kütüphane B) Söz Yanıt: C Aşağıdaki ekler tek biçimli olduğu için büyük ünlü uyumuna uymaz:
Küçük Ünlü Uyumu
b. Bir sözcüğün ilk hecesinde yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) varsa bu heceyi izleyen ilk hecede düz-geniş ünlü (a, e) veya dar-yuvarlak ünlü (u, ü) bulunur:
Ünlü uyumlarının aranmadığı sözcükler:
Örnek Soru -3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük küçük ünlü uyumuna uymamaktadır? A) Soğanı iyice kavur. Yanıt: A
Ünsüzler (Sessizler) Ses yolunda bir engele çarparak çıkan seslere ünsüz denir. Dilimizde yirmi bir ünsüz vardır: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, I, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z. Ses tellerinin titreşmesiyle oluşan ünsüzlere yumuşak ünsüzler adı verilir: b, c, d, g, ğ, j, I, m, n, r, v, y, z. Ses telleri titreşmeden oluşan ünsüzlere sert ünsüzler adı verilir: ç, f, h, k, p, s, ş, t. Türkçede Hece Çeşitleri Bir solukta çıkarılan ses ya da ses birliğine hece denir. Hece sayısını ünlüler belirler. Bir sözcükte kaç tane ünlü varsa o kadar hece vardır. Örneğin, "bek-let-ti" sözcüğünde üç ünlü bulunduğundan bu sözcük üç hecelidir. Dilimizde altı çeşit hece vardır: 1. Bir ünlüden oluşan heceler: o, a
SES OLAYLAR Ünsüz Yumuşaması "p>b'ye, ç>c'ye, t>d'ye, k>g, ğ'ye" dönüşür. Bu ses olayına ünsüz yumuşaması denir.
Uyarı: Özel adlarda, çoğu tek heceli sözcüklerde ve yabancı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz.
Örnek Soru -4
Aşağıdaki kelimelerden hangisine sesliyle başlayan bir ek getirildiğinde yumuşama görülmez? (1993-DPY) A) Kırbaç B) Yatak Yanıt: C
Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
Türkçede sert ünsüzlerle (p, ç, t, k, s, ş, f, h) biten sözcüklere "c, d, g" ünsüzleri ile başlayan bir ek getirildiğinde ekteki "c, d, g" ünsüzleri "ç, t, k"ye dönüşür. Bu duruma ünsüz sertleşmesi ya da ünsüz benzeşmesi denir.
* Rakamlara ek getirilirken de sert ünsüz uyumu kuralına uyulur.
Örnek Soru -5 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sert ünsüz benzeşmesine örnek vardır? (1993-DPY) A) Bu sokağın yolları çok bozuk. Yanıt: B
Kaynaştırma (Koruyucu) Ünsüzleri
Uyarı:Kaynaştırma ünsüzleri sözcüğün kökünde aranmaz.
Bu sözcüklerdeki altı çizili ünsüzler kaynaştırma değildir. Örnek Soru -6
Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde kaynaştırma ünsüzü yoktur? A) Yirmişer B) Kapıya Yanıt: D
Ulama Ulama, ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük geldiğinde, önceki sözcüğün son ünsüzünün sonrakinin başına eklenerek okunmasıdır.
Uyarı: Aralarında noktalama işareti bulunan sözcükler arasında ulama olmaz.
Bu cümlede belirlenen yerde ulama yoktur. Örnek Soru -7 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama yoktur? (1993-DPY) A) Sultan Murat eydür, gelsün göreyim. Yanıt: B
Ünlü Daralması Şimdiki zaman eki "-yor"daki "y" sesi kendinden önce gelen geniş ünlüleri (a, e) daraltıp "ı, i, u, ü"ye dönüştürür.
* Kimi zaman kaynaştırma harfi "y"nin de böyle bir daralmaya yol açtığı görülür.
Ünlü (Hece) Düşmesi
* Birleşik sözcük yapılırken de hece düşmesi olabilir:
Ünsüz Düşmesi Sonunda "k" sesi olan sözcükler küçültme ekleri "-cık, -cik, -cek, -cak" ve "-l" yapım ekini aldığında, sözcüğün sonundaki "k" sesi düşer.
Örnek Soru -8 Aşağıdaki kelimelerin hangisinde sessiz düşmesi yoktur? (1993-DPY) A) Küçücük B) Büyücek Yanıt: D Örnek Soru -9
Aşağıdaki kelimelerin hangisinde ses düşmesi vardır? (1994-EML) A) Biricik B) Ufacık Yanıt: B
Ünlü Türemesi Küçültme eki "-cık, -cik" bazı sözcüklere eklenirken bu ekten önce bir ünlünün türediği görülür.
Ünsüz Türemesi
Dilimize giren bazı yabancı sözcükler "etmek, olmak" fiilleriyle birleşik fiil oluşturduklarında ya da ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında, bu sözcüklerin asıl biçimlerinde olan ikinci ünsüz ortaya çıkar.
Sözcük Vurgusu
Örnek Soru - 10
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde vurgu son hecededir? A) Gitmiyor B) Ağaçlar Yanıt: B
Türkçe Sözcüklerin Bazı Özellikleri
Yorumlar (53)
  yazar milli burcu, Ekim 11, 2011
Bence bu site cok güzel. Yarınki sınavımda bu siteden dolayı 5 alacağıma inanıyorum
yazar isimsiz _güzel, Ocak 16, 2011
Bana da çok yaradı.Teşekkürler. Yarın sınavım var. Kesin 100 gelir!!
yazar jerry, Kasım 04, 2010
Çok yararlı ve faydalı bir site. Tüm emeği geçenlere burdan sevgiler...
yazar ismi lazım degil bas harfi ben , Haziran 11, 2010
Çok yardımcı oldu. Yazanın eline sağlık. Türkçeyi hiç de sevmem açıkcası. Yarın sınavım var. İnşallah iyi geçer. İyi şanslar herkese
yazar K@azım, Haziran 11, 2010
Süper bir site. Ben 6. sınıfım 1 gün sonra SBS var. İşime çok yarayacak. Teşekkürler
yazar sezoşşş, Haziran 09, 2010
Keşke daha fazla bilgi verebilseydiniz. Daha çok bilgi sahibi olabilirdik. Yine de sağolun...
yazar öğrenci, Mayıs 15, 2010
Kim yazmışsa sağ olsun. Yalnız diğeerlerini de yazsalar iyi olur.
yazar dark devil, Mayıs 07, 2010
Kaynaştırmada uyarının altındaki sözcüklerin altı çizilmemiş
yazar buse sager, Mayıs 04, 2010
Çok sağ olun. Yarın sınavım var ve çok yardımı oldu. Teşekkürler. İnşallah sınavım iyi geçer
 yazar Administrator, Mayıs 01, 2010 yazar GaMoŞŞŞşşşşşşşşş, Nisan 29, 2010 Evet doğru söylüyorsun. 4. örnek sorunun şıkkı hatalıymış. Gerekli düzenlemeyi yaptım. Sınavda başarılar. 
yazar GaMoŞŞŞşşşşşşşşş, Nisan 29, 2010
Örnek 4'ün şıkkı yanlış ama yine de sağ olun. Sınavım vardı. Yardımcı oldu.
yazar bir dost =), Mart 30, 2010
Çok teşekkür ederim, süperdi. Performans ödevim de buydu... Sayenizde 100 alacam inşallah
Yorum yaz
|
Ses:
Bu yorumun beslemesine abone olun
Edebiyat Forum
Kayıt - Giriş
