Özne ile ilgili yanlışlar, özne-yüklem uyumlarının dışında kimi zaman özne eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Aynı özneye bağlanmaları mümkün olmayan yüklemlerin ortak özneye bağlanmaları durumunda, özne eksikliğinden kay­naklanan bozukluk ortaya çıkar.

* "Kaza geçiren çocuğun durumu pek iyi değil; en az iki ay hastanede kalır." Burada iki yüklem, doğal olarak iki cümle var. Birinci yüklem "iyi değil"; bu yüklem, "Kaza geçiren çocu­ğun durumu" öznesine bağlanır.

"Kaza geçiren çocuğun durumu pek iyi değil."

            Özne                                  Yüklem

"...en az iki ay hastanede kalır."

                                    Yüklem

İkinci cümlenin yüklemi olan "kalır" da aynı özneye (kaza geçiren çocuğun durumu) bağlı. Bu yüklem için başka bir özne olması gerekir. Cümlede özne eksikliği var.

"Çocuk en az iki ay hastanede kalır." olmalı.

* "Olaya karışanların ifadeleri alındıktan sonra savcılığa sevk edildi." Bu cümlede tek yüklem var. Ancak bu yüklemin bağlana­bileceği bir özne yok. Cümle "...suçlular savcılığa sevk edildi." biçiminde tamamlanmalı.

* "Bu sarayın inşaatında tam bin işçi çalışmış ve beş yılda tamamlanmış." Bu örnekte de iki ayrı yüklem, dolayısıyla iki ayrı cümle var. Birinci cümlenin öznesi "tam bin işçi" söz öbeğidir. Sorun ikinci cümlede

"ve beş yılda tamamlanmış."

                       Yüklem

Tamamlananın ne olduğu bu cümlede verilmemiş. Cümle "ve inşaat beş yılda tamamlanmış" biçiminde düzeltilme­lidir.

* "Ülkenin bütçesi denetim altına alındı, artık geleceğe umutla bakabiliyor." İki yüklem, iki cümle, ama tek özne var.

Ülkenin bütçesi denetim altına alındı, artık geleceğe umutla bakabiliyor. ;      

      Özne                         Yüklem                                                 Yüklem

İkinci cümlenin başına "ülke" sözcüğünün özne olarak getirilmesi gerekir.

* "Sergideki tabloların fiyatları çok yüksek; böyle devam ederse alıcı bulamaz." Burada iki yüklem, doğal olarak iki cümle var. Birinci yüklem "yüksek"; bu yüklem, "Sergideki tabloların fiyatları" öznesine bağlanır.
"Sergideki tabloların fiyatları çok yüksek."
  özne                                             yüklem
"... alıcı bulamaz." yüklem
İkinci cümlenin yüklemi olan "bulamaz" da aynı özneye (sergideki tabloların fiyatları) bağlı. Bu yüklem için başka bir özne olması gerekir. Cümlede özne eksikliği var.
"... böyle devam ederse tablolar alıcı bulamaz."

* "Bazı sorunları hiç vakit geçirmeden çözmek gerekir, aksi takdirde işin içinden çıkılmaz hale gelir." İki ayrı yüklem, iki ayrı cümle var. Cümlelerin yüklem ve öznelerini bulalım.
Bazı sorunları hiç vakit geçirmeden çözmek gerekir,
özne                                                                 yüklem
... işin içinden çıkılmaz hale gelir,

     yüklem
Görüldüğü gibi ilk cümlenin öznesi var, bu cümlede bir sorun yok. İkinci cümlenin yükleminin bağlanabileceği bir özne yok. "Ne işin içinden çıkılmaz hale gelir?" sorusunun yanıtı yok. Cümle,
"... bu sorunlar işin içinden çıkılmaz hale gelir." biçiminde düzeltilebilir.

* "Şiir kitabının kapağı hazırlandıktan sonra hemen baskıya gönderilecek." Bu cümlede tek yüklem var. Ancak bu yüklemin öznesi yok ya da belirsiz.
Şiir kitabından söz edildiğine göre "baskıya gönderilecek" olan şiir kitabı olmalı. Olmaz, ama belki "şiir kitabının kapağı" baskıya gönderilecektir.
Birinci duruma göre cümleyi düzeltelim.
"... kitap, hemen baskıya gönderilecek."

* "Ödeme planı ile ilgili bir takvim hazırlandı, bu ayın başından itibaren yürürlüğe girecek." cümlesinde de anlatım bozukluğu vardır.  "Ödeme planı ile ilgili bir takvim" sözü ilk cümlenin öznesidir. İkinci cümlenin yüklemi olan "yürürlüğe girecek" ilk cümlenin öznesi olan bu söze bağlanamaz.

Örnek Soru: (1988-ÖYS)

Öğrencilerin en çok yaptıkları yanlışlardan biri de aynı özneyi almayan yüklemleri, bir arada kullanmalarıdır.

Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamaya örnek olabilir?

A)   Onlar gene beni yerer, kendilerini överler.

B)   Televizyonun karşısına oturmuştum; haberleri izliyor­dum.

C)   Bu olaylar onu yorgun düşürmüş, sağlığını bozmuştu.

D)   Bu tür dergilerin sayısı azalıyor, okunmaz oluyor.

E)   Avcılık tek başına yapılmıyor; tanıdıklarla yapılıyor.

Cevap: D

Örnek Soru: (1996-ÖSS)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

A)   Şiirlerinde bol bol abartılmış sözcükler seçmesi yüzün­den hitabet havası taşımaktadır.

B)   Günümüzde dergiler ve gazeteler, deneme türünün ge­lişip yaygınlaşmasına uygun bir ortam hazırlamaktadır.

C)   Osmanlı imparatorluğu'nda Lale Devri'nde çeviri çalış­maları yapıldığı biliniyor.

D)   Bence edebiyat eleştirisinin edebiyat incelemesiyle bir arada, iç içe düşünülmesi gerekir.

E)   Sanatın başlıca amacının güzellik olduğunu savunan yazarın, bu konuda söylediklerine bir göz atalım.

Cevap: A

Yorumlar (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

İsim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle