"Zayıf ve güçlü olmayanları buraya getirmeyin."Bu cümlede "zayıflardan" ve "güçsüzlerden" söz edilmeye çalışılmıştır. "Güçlü olmayanlar" güçsüzlerdir, peki zayıf olmayanlar kimlerdir?

Bu örnekte olduğu gibi aynı yardımcı eyleme bağlanamayacak isim durumundaki sözcüklerin ortak yardımcı eylem­le kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar. Bu yanlışlıkta da "ve" bağlacından dolayı "dağılma" özelliği ortaya çık­maktadır.

"Tembel ve becerikli olmayan insanlarla çalışmak istemi­yorum." Becerikli olmayanlarla ve tembellerle çalışmayı tabii ki kimse istemez. Ama yukarıdaki cümle böyle demiyor, "Tembel olmayan ve becerikli olmayan" diyor. "Olmayan" yardımcı eylemi hem "tembel"e hem de "becerikli"ye bağlanıyor.

"Bu konuda bugüne kadar herhangi bir itiraz ve sorun çıkaran olmadı." "Sorun çıkarmak" kullanımında bir sorun yok, ancak "itiraz" sözcüğü de "çıkarmak" fiiline bağlanmış gibi. "itiraz çıkar­mak" olmaz. "...itiraz eden ve sorun çıkaran" biçiminde olmalı.

"Cumhurbaşkanı, havaalanında halkoyunları ve kurbanlar kesilerek karşılandı." "Kurbanlar kesilebilir; ancak "kesilmek" halkoyunlarını da etkiliyor. "Halkoyunları" sözcüğünün, "kesilme"den kur­tarılması gerekir.

"Halkoyunları oynanarak"

"Halkoyunları ile" biçimlerinden biriyle bozukluk düzel­tilebilir.

"Sınav konusunda bu kadar kaygı ve endişe etmenize gerek yok." "Endişe etmek" kullanımı doğrudur, ancak "kaygı edil­mez", "kaygı duyulur, kaygılanılır."

"Bu raporu bugüne kadar çoktan bitirmiş olmanız gerekirdi." "bitirmiş olmanız gerekirdi" kötü bir kullanım. "Bu raporu bugüne kadar çoktan bitirmeliydiniz." desek hem yer kazanırız, hem laf kalabalığı olmaz.

"Benim böyle bir şey söylemiş olabileceğimi nasıl düşü­nürsün?" "söylemiş olabilmek" Kulağa hoş gelmiyor. Bunun yerine "söyleyebileceğimi" desek yeterli olur. Gereksiz yardımcı eylem kullanılmış.

"Önce, basit ve karmaşık olmayan soruları çözmelisiniz." Bu cümlede "basit sorulardan" ve karmaşık olmayan sorulardan söz edilmeye çalışılmıştır; ancak cümlede "basit olmayan" ve "karmaşık olmayan" anlamı vardır.
Bu örnekte olduğu gibi aynı yardımcı eyleme bağlanamayacak isim durumundaki sözcüklerin ortak yardımcı eylemle kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar. Bu yanlışlıkta da "ve" bağlacından dolayı "dağılma" özelliği ortaya çıkmaktadır.

"Korodaki öğrenciler, sessiz ve yaramaz olmayan çocuklardan seçilmişti." Yaramaz olmayan ve sessiz öğrencilerle oluşturulan bir korodan söz ediliyor. Fakat yukarıdaki cümleye göre bu öğrenciler hem sessiz olmayanlar hem de yaramaz olmayanlardır. "Olmayan" yardımcı eylemi hem "sessiz"e hem de "yaramaz"a bağlanıyor.

"Sınavdan önce bu kadar tedirginlik ve telaş etmenize gerek yok." "Telaşlanmak" yerine "telaş etmek" kullanımı doğrudur; ancak "tedirginlik" sözcüğü "etmek" yardımcı eylemine bağlanamaz, tedirginlik edilmez. "Tedirginlik duyulur." Cümle "... bu kadar tedirginlik duymanıza ve telaş etmenize..." biçiminde düzeltilebilir.

"Sadece televizyon, sinema ve dergi karıştırılarak kültür edinilmez." Okumak anlamında kullanılan "karıştırılmak" sözcüğü dergi için kullanılabilir; fakat "televizyon" ve "sinema" karıştırılmak ile birlikte kullanılmaz. "Televizyon" ve "sinema" için "izlenerek" fiilimsisinin kullanılması gerekir.

"Verdiğimiz listedeki kitapların, hiç değilse yarısını şimdiye kadar çoktan okumuş olmanız gerekirdi." Gereksiz yardımcı fiil kullanımı var. "okumuş olmanız gerekirdi" sözüyle laf kalabalığı yapılmıştır. Bu, kötü bir kullanımdır. Bu üç sözcüğün yerine "okumalıydınız"! getirmek yeterli olur.

"Sizin balık tutmaya gitmiş olabileceğiniz aklıma hiç gelmezdi." Söz konusu kişi demek ki balık tutmaya gitmiş; bu durumda "-ebilmek" kullanımı yanlıştır; ayrıca bu cümlede, yardımcı eylem de gereksiz kullanılmıştır. "Sizin balık tutmaya gideceğiniz aklıma hiç gelmezdi." dense yeterli olur.

Örnek Soru: (1992-ÖSS)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

A)    Düşüncelerini yazıyla değil, sözle anlatmayı seviyordu.

B)   Önerilerimizi dinliyor ne var ki onların hiçbirini uygulamıyordu.

C)   Sağlık durumlarının iyi ancak çok yorgun oldukları görülüyordu.

D)   Gazetesini sürekli yanında taşıyor ama bir türlü oku­maya fırsat bulamıyordu.

E)   Bu konuda bilgi sahibi olmasına karşın, görüşlerini belirtmekten kaçınıyordu.

Cevap: C

Örnek Soru: (1989-ÖYS)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Hangisinin başarılı, hangisinin başarılı olmadığını öğreneceğiz.
B) Bugün gelip gelmeyeceği konusunda kesin bir şey söylemedi.
C) Bu işi kendisinin mi yoksa arkadaşının mı yaptığını bilmiyoruz.
D) Çevresindekilere sürekli, kimlerle tanıştığını, neleri gördüğünü anlatır.
E) Hem özlediğini söylüyor, hem de gidip görmek istemiyor.

Cevap: A

Yorumlar (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

İsim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle