Divan Nesri’nin Genel Özellikleri:

• Dil, konu ve tür yönünden Arap ve İran edebiyatlarının etkisindedir.
  
• Konu ve düşünceden çok, söyleyiş güzelliğine önem verilir.
  
• Dili yabancı sözcük ve tamlamalarla yüklüdür. Söz sanatlarına ve mecazlara önem verilir. Cümleler uzundur. Paragraf düzeni yoktur.
  
• Cümlelere yerleştirilen secilerle (uyaklı sözlerle) şiirdekine benzer bir ahenk yaratılmaya çalışılır.
  
• Noktalama işareti kullanılmaz.
  
• Düzyazıda dini-ahlaki konular ağırlıklı olarak işlenir. Tarihi olaylar, gezi izlenimleri, toplumsal sorunlar, bireysel duygular gibi konuların da işlendiği olur.

Divan Nesri’nin Bölümleri

Sade (Yalın) Nesir:

• Halka hitap için yazılmış, dili ağır olmayan nesirdir. Yabancı sözcük ve tamlama sayısı azdır. Anlaşılması güç söz sanatları yapılmaz. 
  
• Masallar, efsaneler, menkıbeler, destanlar, dini ve tasavvufi konular, tarih ve gezi eserleri, o devre göre, sade bir dille yazılmaya çalışılmıştır.

Sade nesir örnekleri olarak aşağıdaki eserlerden söz edilebilir:

• Seydi Ali Reis’in Mir’atü’l-Memalik   adlı gezi yazısı ve Kitabü’l Muhit adlı coğrafya kitabı (16. yüzyıl)
• Sehi Bey’in Heşt Behişt adlı şuara tezkiresi (16. yüzyıl)
• Aşıkpaşazade’nin Tevarih-i Al-i Osman (Osmanlı Tarihi) adlı eseri (15. yüzyıl)
• Mercimek Ahmed’in Kabusname tercümesi (15. yüzyıl)
• Kul Mes’ut’un Kelile ve Dimme tercümesi (14. yüzyıl)
• Evliya Çelebi Seyahatnamesi (17.yüzyıl)

Orta Nesir:

• Orta düzyazı ise, divan edebiyatının hemen hemen bütün klasik yazarlarının yazdığı bir türdür. Yer yer süslü nesrin niteliklerini taşımakla beraber anlatmak istediğini anlaşılır bir şekilde ortaya koyan nesirdir.
  
• Belirgin özellikleri, söz ve anlam oyunlarından, hüner ve marifet göstermekten kaçınılmış ve içeriğin ön planda tutulmuş olmasıdır.
  
• Özellikle tarih, gezi, coğrafya ve din kitapları bu türde yazılmıştır.

Sanatlı (Süslü) Nesir:

• Şiirdeki gösterişli mecazlar ve söz sanatlarıyla süslenmiş, secili nesirdir.
• Sinan Paşa (15. yüzyıl) Tazarruname adlı eseriyle bu alanın ilk örneği verilmiştir.
• Fuzuli’nin (16. yüzyıl) Şikâyetname’si Türkçe yazdığı diğer bazı mektupları Veysi ve Nergisi adlı yazarların (17.yüzyıl) eserleri sanatlı nesir örneğidir.

Divan Edebiyatındaki Nesir Türleri

Tezkire:

• Çeşitli Mesleklerden önemli kişilerin hayatlarını anlatmak üzere düzenlenen eserlere tezkire, şairleri tantan tezkirelere şuara tezkiresi denir.
  
• Batı edebiyatlarındaki biyografinin karşılığı gibidir.
  
• İlk örneği Ali Şir Nevai’nin Mecalisü’n-Nefais’idir.
  
• Anadolu’daki en önemli örnek Sehi Bey Tezkiresi’dir (Asıl adı Heşt Behişt.)

Siyer (Siyer-Nebi):

• Hz. Muhammed’in hayatını anlatmak üzere yazılan eserlerin ortak adıdır.
  
• Manzum (mesnevi) olarak da yazılabilir.
  
• Türk Edebiyatı’ndaki ilk örnek Erzurumlu Darir’in Siretü’n-Nebisid’tir. (14. yüzyıl) Düzyazı şiir karışımı bir eserdir.

Hilye:

• Peygamber Efendimizin iç ve dış özelliklerini anlatan eserlerdir.
  
• Manzum da olabilir. Bazılarına dört halifenin tanıtımı da katılır.

Mektup:

• Divan Edebiyatı’nda pek yaygın değildir.
  
• En bilinen örnek Fuzuli’nin Şikayetname’sidir.
  

Tarih:

• Divan Edebiyatı’nda tarih türünde epey eser verilmiş-tir.

Bunların önemlilerini şöyle sıralayabiliriz:

• Aşıkpaşazade Tarihi(15. yüzyıl.)
  
• Tacü’t-Tevarih: Hoca Sadettin Efendi (16. yüzyıl)
  
• Peçevi Tarihi: Peçevi İbrahim Efendi (17. yüzyıl)
  
• Naima Tarihi: (18. yüzyıl)
  
• Cevdet Paşa Tarihi: (19. yüzyıl)

Seyahatname:

• En önemli örnek Evliya Çelebi Seyahatname’sidir.
  
• Seydi Ali Reis’in Mir’atü’l-Memalik
  
• Nabi’nin Tuhfet’ül-Haremeyn (Hac izlenimleri)
  
• İzzet Molla’nın (19. yüzyıl) Mihnetkeşan (Keşan sürgünü izlenimleri) diğer ilginç örneklerdir.

Sefaretname:

• Siyasi görevle gönderilen elçilerin gittikleri yerlerle ilgili olarak yazdıkları eserlerdir.
  
• İlk örneği Kara Mehmet Çelebi’nin Viyana Sefaretnamesi (1655)
  
• En tanınmışı Yirmisekiz Çelebi Mehmet’in Paris Sefaretnamesi’dir.

Surname:

• Şehzadelerin sünnet düğünleri ve “kadın sultan”ların düğün törenleriyle ilgili eserlerdir.
  
• Manzum (genellikle kaside biçiminde) olanları da vardır.
  

Şehrengiz:

• Bir şehrin (bazen insanlarının ve özellikle kadınlarının özellikleri de katılarak) güzelliklerinin anlatıldığı eserlerdir. Manzum da olabilir.

Gazavatname:

• Gaza (din uğruna savaşların anlatıldığı manzum veya düzyazılı eserlerdir.
  
• Yükselme Devri’nde çok yazılmış, sonraları azalmıştır.

Habname:

• Görülen bir rüya anlatılıyormuş gibi, bir olay ya da kişi hakkında görüşlerin söylenmesi biçiminde yazılır.
  
• Manzum da olabilir.
  
• Veysi’nin (17. yüzyıl) Habname’si bu türün en önemli örneğidir.
  
• Habnameler eleştiri ve yergi içerir.

Önemli Nesir Yazarları

Aşıkpaşazade ( 15. Yüzyıl )                 

• Şair Ahmed Paşa’nın torunudur.
  
• Tarih türünde eser vermiştir. Sade bir dili var-dır.                                
  
• Tevârih-i Âl-i Osmânî ( Osmanlı Tarihi ): Sade nesrin bir örneğidir. Âşıkpaşazade Tarihi adıyla da bilinir.

Sehi Bey (16. Yüzyıl)

• Heşt Behişt adlı şuara tezkiresi ile tanınmıştır. Bu eserinde 200 kadar şair hakkında, sade bir dille, bilgi verir.

Seydi Ali Reis (16. Yüzyıl)

• Şair ve yazardır; ama asıl ününü denizcilikte yapmıştır. Osmanlı donanma komutanlarındandır. Çıktığı Hindistan seferinde donanmasını Hint Okyanusu’ndaki fırtınada kaybedip karadan ülkeye dönmüştür.
  
• Sade bir dili vardır. Hatta halk ozanları tarzında şiirler yazmış, bazı eserlerinde
  
• Nevai Türkçesini (Çağatay Türkçesi) kullanmıştır.
  
• En önemli eseri Mir’atü’l-Memalik adını taşır. Hint seferi sırasında yaşadıklarını anlatır.
  
• Bir diğer eseri, o zamana göre önemli denizcilik bilgilerini içeren Kitabü’l-Muhit’tir.

Piri Reis (16. Yüzyıl)

• Ünlü Türk denizcisidir.
  
• Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik kitabı ve buna eklediği haritalarla tanınır.

Feridun Bey (16.Yüzyıl)    

• Feridun Bey Münşeatı adıyla tanınan bir eserin sahibidir. Eser Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan III. Murat zamanına kadar bazı önemli olaylarla, padişahlarla ilgili bilgi ve belgeleri içeren bir derlemedir. 
  
• Şiirler de yazan Feridun Bey’in bir Divan’ı ile birkaç düzyazı eseri vardır.
  

Evliya Çelebi (1611 -1682)

• "Seyahatname" nin yazarı olan Çelebi'nin gezi türündeki bu eserinden onun tarih toplum bilim ve güzel sanatlar konusunda bilgi sahibi olduğunu anlıyoruz.

Kâtip Çelebi (17. Yüzyıl)

• Asıl adı Mustafa’dır. Hacı Halife diye de anılır.
  
• Çeşitli devlet görevlerinde bulunmuş, seferlere katıl-mıştır. 
  
• Tarih, coğrafya, biyografi, bibliyografi, otobiyografi; ahlak, tasavvuf, eğitim, düşünce, toplum yapısı, tıp, etnoloji gibi, tür ve konularla ilgili geniş bilgisi olan bir kişidir.
  
• Süslü nesir akımına kapılmamış, topluma yararlı olmak için sade dili tercih etmiştir.

Önemli eserleri şunlardır:

Keşfü’z-Zunun: 15.000 eser ve 10.000 yazarın tanıtıldığı bir bibliyografidir. Arapçadır.

Cihannüma: Batılı anlayışla hazırlanmış bir coğrafya eseridir. Dünyanın yuvarlak olduğunu da anlatır.

Fezleke: 16. ve 17. yüzyıl olaylarını işleyen bir tarih kitabıdır.

Tufetü’l-Kibar-i Esfarü’l-Bihar: (Büyüklerin deniz seferlerinden yadigâr) Deniz seferlerinden ve büyük Türk denizcilerinden söz eder.

Mizanü’l-Hakk: Dini, ahlaki, toplumsal konuları işleyen didaktik bir eserdir. Pozitif bilimlerin gerekliliği batıl inançların açtığı yaralar, inanç özgürlüğü, hoşgörü gibi konuları işler.

Düsturü’l-Amel: Devlet işlerinde gördüğü aksaklıkları ve çarelerini anlatan bir kitaptır.

Nâimâ   (17. Yüzyıl)

• İlk resmi vakanüvis (tarihçi) ve Osmanlı tarihçilerinin en üstünüdür.
  
• Tarihçi Nâimâ’nın “Nâimâ Tarihi” olarak bilinen altı ciltlik eseri, hem tarih, hem de edebiyat açısından önemli bir kaynaktır.
  
• Yazar, 1591–1636 yılları arasındaki olayları tarafsız bir biçimde anlatır.
  
• Devletin aksayan yönlerini eleştirir, oldukça başarılı tasvirleri vardır.

Peçevî İbrahim  (17. Yüzyıl)

• İbrahim Peçevî’nin “Peçevi Tarihi”adlı eserinde Kanuni ve IV. Murat devrinin olayları sade bir dille anlatır.
  
• Yazar canlı ve doğal bir üslupla olayları objektif biçimde anlatır.

Nergisî   (17. Yüzyıl)

• Süslü nesrin örneklerini vermiştir.

Veysî   (17. Yüzyıl)

• Süslü nesrin örneklerini vermiştir.

Sinan Paşa

• Divan edebiyatında süslü nesrin en iyi örneklerini vermiştir. 
  
• Tazarruname adlı eseri vardır.
  
• Diğer eserleri; Maarifname, Tezkiretü’l Evliya

Mercimek Ahmet

• Kabusnâme eseriyle ün yapmış tarih ve Osmanlı Tarihi ile ilgilenmiştir.

Yirmisekiz Çelebi Mehmet (18. Yüzyıl)

• Osmanlı Devleti’nin Avrupa’ya gönderdiği sürekli elçilerden ikincisidir.
  
• Padişah III. Ahmet’e sunduğu Sefaretname’si ile tanınır. Fransa’da gördüğü yenilikleri anlatmıştır.

Yorumlar (3)

Bu yorumun beslemesine abone olun

...
yazar AliCoN, Şubat 22, 2010

Çok sağ olun. Çok işime yaradı

• 
• +0
• 
• 

...
yazar Gladyoalican, Şubat 22, 2010

Çok Teşekkür Ederim. İşime yaradı.

• 
• +0
• 
• 

...
yazar ßetül, Şubat 21, 2010

TeşekkürLer x) Edebiyat ödevim için çok gerekliydi.

• 
• +0
• 
• 

İsim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle