TANZİMATTAN  ÖNCE  " EDEBİYATIMIZDA İLKLER "                    

• Ä°lk Türk destanı "Yaratılış" destanıdır.  NOT: Bu konuda, Alper Tunga'nın ilk Türk destanı olduÄŸu da  söylenmektedir ( MÖ 7. yy )                   
   
• Ä°lk yazılı ürünler "Orhun Kitabeleri"dir ( 8. yy ).                    
   
• Ä°lk söylev türü eser "Orhun Kitabeleri"dir ( 8. yy )                   
   
• Türk adının geçtiÄŸi ilk Türkçe metin "Orhun Kitabeleri"dir ( 8. yy )                   
  
• Ä°lk Türk ÅŸair, "Aprınçur Tigin"dir  ( 8. yy ).                   
   
• Ä°lk Mesnevi, Yûsuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig"idir ( 11. yy )                   
   
• Ä°lk siyasetnâme örneÄŸi  Yûsuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig"idir ( 11. yy )                   
   
• Divan ÅŸiirinin ilk ÅŸairi ( Türk edebiyatında ) "Yûsuf Has Hâcib"tir ( 11. yy )                   
   
• Aruzun ilk kullanıldığı eser Yûsuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig"idir ( 11. yy )                   
   
• Ä°lk sözlük, KaÅŸgarlı Mahmud'un "Divan-ı Lugati't- Türk"üdür ( 11. yy )                   
   
• Tasavvuf alanında ilk ÅŸair "Hoca Ahmed Yesevî"dir ( 12. yy )                   
   
• Divan ÅŸiirinin ilk ÅŸairi ( Anadolu'da ) "Hoca Dehhânî"dir ( 13. yy )                   
   
• Ä°lk Siyer örneÄŸi Erzurumlu Darîr'in "Siretü'n- Nebî"si ( 14. yy )                   
   
• Süslü nesrin ilk örneÄŸini Sinan PaÅŸa "Tazarrunâme"si ile vermiÅŸtir ( 15. yy )                   
   
• Ä°lk fabl örneÄŸi Åžeyhî'nin "Harnâme"sidir ( 15.yy )                   
   
• Ä°lk ÅŸehrengiz örneÄŸi PriÅŸtineli Mesîhî'nin "Edirne Åžehrengizi"dir ( 15. yy )                   
   
• Ä°lk ÅŸairler tezkiresi ( Türk edebiyatında ) Ali Şîr Nevâî'nin "Mecâlisü'n- Nefâis"idir ( 15. yy )                   
   
• Ä°lk ÅŸairler tezkiresi ( Anadolu'da ) Edirneli Sehî Bey'in "HeÅŸt BehiÅŸt"idir ( 16. yy )                   
   
• Ä°lk seyahatnâme örneÄŸi Seydi Ali Reis'in "Mir'at'ül- Memâlik"idir ( 16. yy )                   
   
• Anı türünün ilk örneÄŸi Babür Åžah'ın "Babürnâme"sidir ( 16. yy )                   
   
• Ä°lk sefâretnâme örneÄŸi Kara Mehmed Çelebi'nin "Viyana Sefaretnamesi"dir ( 1655 )                   
   
• Ä°lk bibliyografya eseri Kâtib Çelebi'nin "KeÅŸfü'z- Zünûn"udur ( 17. yy )        
                      
                      
  TANZİMATTAN SONRA " EDEBİYATIMIZDA İLKLER                 

• Ä°lk resmi gazete "Takvîm-i Vakaayi"dir ( 1831 )                   
   
• Ä°lk yarı resmi gazete "Ceride-i Havâdis"tir ( 1840 )                   
   
• Ä°lk özel gazete Åžinasi'nin Âgâh Efendi ile çıkardığı "Tercümân-ı Ahvâl"dir ( 1860 )                   
   
• Ä°lk tiyatro denemesi Hayrullah Efendi'nin "Hikâye-i Ä°brâhim PaÅŸa ve Ä°brâhim-i GülÅŸeni adlı eseridir ( 1844 )                   
   
• Ä°lk yerli tiyatro binası "Naum Tiyatrosu"dur ( 1844 )                   
   
• Ä°lk anı kitabı Âkif PaÅŸa'nın "Tabsıra"sı.                
   
• Ä°lk atasözleri derlemesi eser Ahmet Vefik PaÅŸa'nın "Müntehabât-ı Durûb-ı Emsal"idir ( 1852 )                   
   
• Ä°lk roman çevirisi Yusuf Kâmil PaÅŸa'nın Fransız yazar Fenelon'dan çevirdiÄŸi "Telamak" romanıdır ( 1859 )                   
   
• Batılı anlamda ilk tiyatro Åžinasi'nin "Åžair Evlenmesi"dir  ( 1859 )                   
   
• Ä°lk ÅŸiir ( manzum )çevirileri Åžinasi tarafından Racine, Lamartine, Fenelon'dan yapılmıştır. Bu manzumeler,                     
            
• Tercüme-i Manzûme" adlı eserde yer almaktadır ( 1859 )                   
   
• Ä°lk fabl çevirileri Åžinasi tarafından Fransız ÅŸair La Fontaine'den yapılmıştır ( 1859 )                   
   
• Ä°lk düzyazı çevirileri Münif PaÅŸa'nın ( FENELON, VOLTAIRE ) "Muhâverât-ı Hikemiye"sidir ( 1859 )                   
   
• Ä°lk noktalama iÅŸaretlerini Åžinâsi  "Mukaddeme"  adlı makalesinde kullanmıştır ( 1860 )                   
   
• Ä°lk makale örneÄŸini Åžinasi vermiÅŸtir. Tercüman-ı Ahval'in ilk satısındaki "Mukaddime" yazısı bu türün ilk örneÄŸidir ( 1860 )                   
   
• Ä°lk dergi örneÄŸi Münif PaÅŸa'nın çıkardığı "Mecmua-yı Fünûn" dur ( 1861 )                   
   
• Ä°lk eleÅŸtiri yazısı Nâmık Kemâl'in "Edebiyatımız Hakkında Bazı Mülâhazatı Şâmildir" dir ( 1866 )                   
   
• Ä°lk tiyatro çevirileri ve uyarlamaları "Ahmed Vefik PaÅŸa" tarafından Fransız Moliere'den yapılmıştır ( 1869 )                   
   
• Ä°lk mizah dergisi  "Diyojen" i Teodor Kasap çıkarmıştır ( 1869 )                   
   
• Ä°lk Öykü örnekleri Ahmed Mithat Efendi'nin  "Letâif-i Rivâyât" adlı eseridir ( 1870 -1895 arası ) Bu öyküler 25 cilt olarak basılmıştır.                   
   
• Sahneye konulan ilk tiyatro Nâmık Kemâl'in "Vatan yahut Silistre" sidir ( 1873 )                    
   
• Ä°lk yayınlanan roman Åžemseddin Sâmi'nin "TaaÅŸÅŸuk-ı Tal'at ve Fıtnat" romanıdır ( 1872 ) Bunu Ahmed Mithat Efendi'nin "Hasan Mellâh" romanı izler ( 1874 )                   
   
• Ä°lk antoloji Ziyâ PaÅŸa'nın "Harâbât"ıdır ( 1874 )                   
   
• Ä°lk edebî roman Namık Kemâl'in "Ä°ntibâh / SergüzeÅŸt-i Âli bey / Son PiÅŸmanlık" romanıdır ( 1876 )                   
   
• Heceyle yazılan ilk manzum tiyatro Abdülhak Hâmid Tarhan'ın "Nesteren"idir ( 1876 )                   
   
• Ä°lk pastoral ÅŸiir örneklerini Abdülhak Hâmid Tarhan "Sahra" adlı eserinde vermiÅŸtir ( 1878 )                   
   
• Ä°lk Tarihî roman Namık Kemâl'in "Cezmi" adlı romanıdır ( 1880 )                   
   
• Aruzla yazılan ilk manzum tiyatro Abdülhak Hâmid Tarhan'ın "EÅŸber"idir ( 1880 )                   
   
• Ä°lk eleÅŸtiri eseri Nâmık Kemâl'in "Tahrîb-i Harâbât"adlı eseridir ( 1885 ) Nâmık Kemâl bu eserinde Ziyâ PaÅŸa'nın Harâbât adlı Divan ÅŸiiri antolojisinde savunduÄŸu fikirleri eleÅŸtirir.                   
   
• Ä°lk mensur ÅŸiir örneklerini Halit Ziya UÅŸaklıgil "Mensur Åžiirler" adlı eserinde vermiÅŸtir ( 1889 )                   
   
• Ä°lk köy konulu roman Nâbizâde Nâzım'ın "Karabibik" adlı eseridir ( 1890 )                   
   
• Ä°lk öykü ( Batılı anlamda ) SamipaÅŸazâde Sezâî'nın "Küçük Åžeyler" adlı eseridir ( 1892 )                   
   
• Ä°lk kadın romancımız "Fatma Aliye Hanım"dır. Bu yazarımızın "Muhaderat"adlı romanı vardır. ( 1892 )                   
   
• Ä°lk gerçek ansiklopedisi Åžemseddin Sâmi'nin "Kâmûs'ül- Âlâm"ıdır ( 1893 )                   
   
• Ä°lk realist roman ( Batılı anlamda ) Recâîzâde Mahmud Ekrem'in "Araba Sevdası" adlı eseridir ( 1896 )                   
   
• Ä°lk tezli ( Bir görüşü savunan ) roman Nâbizâde Nâzım'ım "Zehra" adlı eseridir ( 1896 )                   
   
• Ä°lk özdeyiÅŸleri veren sanatçı  Direktör Âli Bey "Lehçetü'l- Hakâyık" ( 1896 )                   
   
• Batılı anlamda ilk günlük Direktör Âli Bey'in "Seyahat Jurnali"dir ( 1897 )                   
   
• Ä°lk modern roman Servet-i Fünûn sanatçısı Halit Ziyâ UÅŸaklıgil'in "Mâi ve Siyah" adlı eseridir ( 1897 ) "AÅŸk-ı Memnû" ( 1900 )                   
   
• Ä°lk psikolojik roman Servet- i Fünûn sanatçısı Mehmet Rauf'un "Eylül" adlı eseridir ( 1901 )                   
   
• Ä°lk edebi bildiriyi yayımlayan topluluk "Fecr-i Âti"dir ( 20 Mart 1909 )                   
   
• Dilde sadeleÅŸmeyi savunan ilk yayın organı "Genç Kalamler"dir ( 1911 )                   
   
• Ä°lk uyaksız ÅŸiir örneklerini Abdülhak Hâmid Tarhan "Validem" ÅŸiiriyle vermiÅŸtir ( 1913 )                   
   
• Ä°lk çocuk ÅŸiirlerini Tevfik Fikret "Åžermin" adlı eseriyle vermiÅŸtir ( 1914 )                   
   
• Ä°lk epik tiyatro Haldun Taner'in "KeÅŸanlı Ali Destanı"dır  ( 1964 )        

Hazırlayan: Orhan EREN           

Yorumlar (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

Ä°sim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle