Hicriy toksan sekkizinçi yil Zül-hücce ayinin birinci künide Kutayba Oküzni keçib Buhara tuprağıge ötdi. Bu unin törtinçi kelişi edi. Her kelgende Buhara halkı îslamni kabul kılar, îekin u kaytib ketişi bilen yana öz dinige kaytardi. Bu gal Kutayba ibn Müslim başkaca yol tutmakçi edi. Endi küçge toîgen, şöhretteleb bu adamge halifalikdagi aliy tabaka zadaganlar pest nazar bilen karaşardi. Addiy tüyekeşnin. nebiresi bölgen Kutayba ularni yaman körib kalgendi. Endi kasd almakçi edi. Bünin birden-bir yoli yeni caylarni zabt etiş, musul-mançilikni kefi tarkatiş ekenligini afüab yetgendi.
Kutaybadek addiy tüyekeş nebiresinifi bunday aliy mansablardan birige köterilişige sebeb, dünyanı toğri tüşünişi, nerselemi öz nami bilen ataşida edLundan aidin Buharage serkerdeler baylik, olca ve akbadan bu halklardan çirayli kullar alib ketib, halifage tartik kıliş bilen çeklener ediler. U ese bu bilen çeklenmeydi. Olcalarge koşib parçalangen bu memleketlerimi özini tartik kıladi. Ve bu bilen tarih sahifasidan, heç iş kılmay kibar bilen yüredigen oşa aslzadalardan, hatta halifalarnin ba'zilaridan hem köre müstahkem orin aladi. Ha, tarih sahnasida lavazimlar emes, kılingen iş kalişini u cüda yahşi anlagendi.
Kutayba kış bolsa hem karsiz, lekin savuk barhanlarge öyçenbakarkan şularni oylardi.
-Sizler yok bolib ketesizler, biz kalamiz, -haykırdi u kolini belend köterib. Bu haykınk a'zan bedenini, tetik ruhini ezeyatgen derdiden atilgen edi. Sunin üçün bu haykınk, maddasi sitib çıkarilgen yeredek, bütün vücudini yayratib yubardi.
-înşaalla, inşaalla, - dedi tavus çıkarmay yanige yakınlaşgen Hayanı Nabatiy haykırıknin ma'nasini tüşünmey, bu gep mecusilerge karatilgen deb oylagendi. Şerpesiz yüriş kabiliyetige ege bölgen bu leşkerbaşi Kutayba'nin dosti edi.
-Tarihiy vakealarni huş köremen!- dedi Kutayba, dostinift hatasini tüşünib ve uni müstahkemleş niyetide. - Bilib koy, habibim, sen tarihiy yumuş kildin. Kadimiy bu ölkeni hak yolige başkariş üçün Ceyhundan keçib ötdin!- îkkavi kah-kah urib külişdi.
Addiy adamlardan çıkkan Kutayba bilen Nabatiynin dostligi şartnama bilen müstahkem-leşgendi. Ular kelecekde alinadigen lavazimlerde bir-birlersiz iş kılmaslikke ahdlaşgen ediler. Kutayba, Hurasan emiri, Nabatiy, unin leşkerbaşisi; Kutayba, halifaliknin Maşrık işleri boyiça naibi, Nabatiy ese Hurasan emiri. Ana şunday edi ularnin recalari. Birinci, en mühim ve kıyin baskıç ötilgendi - Kutayba Hurasan emiri edi. Şundan ruhlari göyaki yerde emes, şamada uçib yürerdi. Gerçi Mavaraunnahrge kılinayatgen bu yürişde şartnamalari buzilgen bolsa hem, dostlikke pütür yetmegendi. Şartnama boyiçe, Kutayba Hurasanda kalmiş, Mavaraunnahrge ese Nabatiynin özi kelişi kerek edi. Amma Nabatiy buni könlige almadı. Çünki rastmene büyük bolib tuğilmegen her bir adam singeri u özige tolık işanmasdi.
Kutaybanin bu ölke şartlarini yahşi bilişi, hemde siyasatdagi tedbirkarligi ikki dosmin bir-biravlarige aytmay, içîeride keîişib alişge sebeb bölgen edi. Şartnamanifi buzilişini ve Nabatiynin karşilik kılmasligini Kutayba ilgeriden yahşi bilerdi. Çünki u uluğvarrakedi.
Muharaba paytidegi tedbirkarlikke üstün turadigen Nabatiy tinçlik paytide, kenrak muşahada kıliş kerek paytide yol tapalmay kalardi.
Bundan leşkeri, Kutayba daima Nabatiyni kef tidegi dinardek anık körib turar. Nabatiy üçün ese çaylar sir bolşib kalavererdi. Mana sunin üçün hem Kutaybanin çadir aldidegi haykırığıni Nabatiy natoğri tüşünib, "inşaalla, inşaalla", değendi.
-Keçüvdi talafat kette bolmadimi? –soradi Kutayba undan.
-Askarlar aman, beş-on tüye azık-avkat, yigirma ottiz habaş ğulam akıb ketdi.
-Heçkisi yok, habibim! Ularnin ornini bu yerde akbadan ğulamlar bilen basamiz. Akbadan perilerden hahdegençe alib, neçe-neçe tanlami bedar attiramiz.
İkki dost yana kuçaklaşib, bir-birlerini köterib-köterib koydilar.
Kutaybanin çadiri taamilge köre belend tepelikke caylaşgendi. Atrafida, ikki yüz kadamlik tegre kılib askarlarnin, narirakdaki dönüklerde ese leşkerbaşilarrün çadirlari tiklengendi. Bir-ikkite bay çadırlar pestde, Kutaybage yakınlaşiş istegidegi leşkerbaşilar edi. Kullar ve askarlar hendekler ve korganlar yasar, karavullar belgilenerdi.
Lekin ulamin hah yakıni, hah uzağı bolsin, hah atda yelib-yügürib, muhafaza işlerige rehberlik kılayatgeni bolsin - hemmesi emimin bir işarasi bilen yetib kelişge tayyar ediler. Kutayba yalğız kaliş isteğini bildirgen edi. Bu farmanni fakat Nabatiy üçün heç kanday tosık koyilmagendi. U yarim keçesi hem Kutaybanin yanige kirişge hakli edi.
Kutayba ve Nabatiy bu bay elnin kenlikleride zevk bilen tikilib kaldilar.
-Bu Öcer halknin nehri hem öcer-a? - Nabatiy arkada kalgen daryani körsetdi. - En kemsuv, paytidehem ökirib, yutib yubaraman deydi.
-Lekin bu öcer nehr hem, öz öcer kavmiyalari kebi bilmeydiki, unin üstige allah askarlari keldi. Bu kaysarliklarnin hemmesi bir kelimanin aldida heç nersedir, - cavab berdi Kutayba kuvlik bilen külib.
-İnşaalla, inşaalla!- dedi Nabatiy zevk bilen.
Kutayba yukaridagi gepleri bilen hem dostige nisbeten nasamimiy edi. Aslida, allahnin kömegi hakıdagi sözlernirı hemmesi cenkçilemi aldaş üçün ekenligini bilerdi. Yurtlar üstige ilineyatgen yüriş-lemin asi maksadi islamni tarkatiş emes, halifalik hazinasini toldiriş üçün bolayatgenini hem hali-faliktegi en yukari aliyalar kebi heç kimge gepirmes edi. Muhammad Payğambarnin ğayridindegiler musuîmanlikni kabulk etgenleriden son öz-özden allahnin panahige ötişleri hakıdagi ögiti.
Bu hikaye 1043 yılında Taşkent'te Zahir A’lam tarafından yazılmıştır. Hikaye Özbekçe olmasına rağmen yeni Türkçe'ye yorumlanması halen söz konusu olmamıştır.
