14. yüzyıl Divan edebiyatının kuruluş çağıdır. Doğu ve batı Türkleri arasında bir edebiyat dili oluşmuş, çok sayıda eser meydana getirilmiştir. Dini, tasavvufi, ahlaki konuların dışında eser veren edebiyatçılar çoğalmıştır.

Gülşehri, Âşık Paşa, Ahmedî, Hoca Mesud, Şeyhoğlu Mustafa Anadolu sahasındaki önemli sanatçılardır.

Kadı Burhaneddin ve Seyyid Nesimi Azeri lehçesiyle şiirler yazan şairlerdir.

Gülşehri, 14. yüzyılın en eski şairidir, 13. yüzyılın sonunda 14. yüzyılın başında yaşamıştır. Kırşehirli olan şairin 4 bin beyitlik Mantıku't-Tayr adlı eseri önemlidir.

Âşık Paşa, eserlerini yalın bir dille yazmış, Türkçenin Anadolu'da bir edebiyat dili olarak yerleşmesinde büyük emeği geçmiştir. 12 bin beyitlik Garipname adlı didaktik nitelikte dini-tasavvufi bir mesnevisi vardır.

Ahmedi, bu yüzyılın en çok eseri olan şairidir. Büyük İskender'in hayatını, aşklarını, savaşlarını anlatan İskendername adlı mesnevisinden başka Cemşid ü Hurşid adlı bir mesnevisi daha vardır.

Hoca Mesud'un tanınmasını sağlayan eseri Süheyl ü Nevbahar'dır. Bir başka eserinin adı Ferhenkname-i Sadi'dir.

Kadı Burhaneddin, Kayseri bölgesindeki Eratna Oğulları Devleti'nde kadılık yapmış, bu devletin dağılması üzerine Sivas'ta sultanlığını ilan etmiştir. Azeri Türkçesiyle yazdığı gazel ve tuyuğları önemlidir. Şiirlerinde tasavvufu işlemiştir.

Seyyid Nesimi, coşkun ve lirik şiirleri ile tanınan mutasavvıf bir şairdir. Vahdet-i vücut inanışını cesur ve taşkın biçimde ortaya koyan Nesimi, Halep'te derisi yüzülerek öldürülmüştür. Azeri Türkçesiyle yazdığı tuyuğları önemlidir.

Garipname'den bir bölüm:

Âşık Paşa, aşağıdaki beyitlerde Garipname'yi niçin yazdığını açıklıyor.

 

Kamu dilde var idi zabt u usûl
Bunlara düşmüş idi cümle ukûl

Türk diline kimesne bakmaz idi
Türklere hergiz gönül akmaz idi

Türk dahi bilmez idi bu dilleri
Ä°nce yolu ol ulu menzilleri

Bu kitâb anın için geldi dile
Kim bu dil ehli dahi mânâ bile

Türk dilinde yâni mânâ bulalar
Türk ve Tacik bile yoldaş olalar

Yol içinde birbirini yermeye
Dile bakıp mânâyı hor görmeye

Tâ-ki mahrum olmaya Türkler dakı
Türk dilinde anlayalar ol hakkı

Garipname'den başka bir bölüm:

Külfî âlem bir işarettir heman
Mîce yüz bin mülkü var Hakkîn lyân

İnsü cinden kimseler görmüş değil
Kimse ol ilden haber vermiÅŸ deÄŸil

Fikr ü aklın iremez ol menzile
Adı ol mülkün dahi gelmez dile

Çün anındır her yoğu var eylemek
Hergiz anın hükmüne yoktur emek

On sekiz bin âlemin kadri ana
Yokdürür bir zerrece andan sona

Kendüyü kendi göre kendi bile
Bakîsin edemezim gelmez dile

Söz dükendi bende üç dil oldu mât
Sarka vardı cism ü cân akl ü zât

Aşk anındır âşık oldur maşuk ol
Ahir andan anâ varır cümle yol

Aşık imdi varlığın ver yokluğa
Yokluk içinden sana varlık doğa

Sözcükler:

kamu: hep, bütün
zapt u usûl: disiplin ve metot
cümle: bütün
ukûl: akıllar
kimesne: kimse
hergiz: asla, hiçbir zaman
ol: o
menzil: yollardaki konak yeri, ev, mesafe
anın: onun
dakı: dahi
külli âlem: tüm evren
heman: hemen
ıyân: belli, açık, seçik
ins ü cin: insan ve cin-peri
yokdürür: yoktur (Dönemin söyleyiş özelliği)
bâkisin: artanını
gark: suya batma, boÄŸulma
cism ü cân: beden ve ruh
oldur: odur
maşuk: âşık olunan kişi
âhir: son

Yorumlar (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

Ä°sim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle