İslamiyet'in temel ilkelerine dayanarak nefsi arıtıp, ahlâkı güzelleştirerek dini yaşama ve bu yolla Allah'a ulaşma düşüncesine tasavvuf adı verilir.

X. yüzyıldan sonra tekkelerin çevresinde gelişen tasavvuf düşüncesi dinî - tasavvufi bir halk edebiyatının doğmasına yol açmıştır. Oluştuğu yer dik­kate alınarak tekke edebiyatı olarak da adlandırılmıştır.

Dinî ve tasavvuf içerikli şiirler hem divan edebiyatı hem de halk edebiya­tı şairleri tarafından yazılmıştır. Kitabımızın bu bölümünde halk edebiyatı geleneği çevresinde oluşturulan dinî tasavvufi şiirlere değineceğiz

Kadrosunda divan ve saz şairleri de bulunan dinî tasavvufi halk şiiri, halk edebiyatı ile divan edebiyatı arasında bu iki edebiyatı birbirine yaklaştı­ran, her iki edebiyatın hitap ettiği ayrı ayrı zümreleri birleştiren bir edebiyat köprüsü vazifesini görmüştür.

Dinî Tasavvufi Halk Şiirinin Genel Özellikleri

• Tasavvuf hareketi Türkler arasında ilk kez Türkistan'da Ahmet Yesevi ile baÅŸlamış, daha sonra onun derviÅŸleri aracılığıyla Anadolu'ya yayıl­mıştır. Onun yolundan giden Yunus Emre, Hacı BektaÅŸ-ı Velî gibi mu­tasavvıflar eserlerinde bu düşünceyi iÅŸlemiÅŸlerdir.
• Bu edebiyatın temel kaynağı Ä°slam dini ve tasavvuftur. Ayrıca dil, vezin ve nazım ÅŸekilleri gibi dış unsurlar bakımından çoÄŸu zaman millî ruhu aksettirme yoluna gitmiÅŸtir.
• Tasavvufi halk ÅŸiiri geleneÄŸinde sanatsal kaygı ikinci planda tutulmuÅŸ, daha çok tasavvuf düşüncesini ve dinsel deÄŸerleri yayma amacı güdülmüştür. Bu yönüyle bu tür ÅŸiirlerde didaktik unsurlar ağır bas­maktadır.
• Ä°slam dini ve tasavvuf, Osmanlı toplumunun en önemli ortak paydası­dır. Herkesi ilgilendiren, ortak deÄŸerler etrafından oluÅŸan temalar, yine herkesin anlayabileceÄŸi ortak, sade bir dille anlatıldığı için divan edebi­yatı ve âşık edebiyatına göre daha fazla kiÅŸiye hitap etmiÅŸtir.
• Dinî- tasavvufi halk ÅŸiiri geleneÄŸi, toplumsal bir görev üstlenmiÅŸ, hal­kı aynı düşünce etrafında kenetlemiÅŸ, onların hoÅŸgörü içinde bir arada yaÅŸamalarında kilit rol oynamıştır. Özellikle Orta Asya'dan Anadolu'ya göçlerin sürdüğü ve MoÄŸol istilasının birçok yeri kasıp kavurduÄŸu dö­nemlerde, toplumda birlik, beraberlik ve düzenin oluÅŸmasını yeniden saÄŸlayarak Anadolu'nun vatan olmasında katkıda bulunmuÅŸtur. Yunus Emre, Hacı BektaÅŸ-ı Veli gibi mutasavvıf ÅŸairlerin ve diÄŸer tekke erba­bının toplumdaki birleÅŸtirici rolü sonraki yüzyıllarda da devam etmiÅŸtir. Bu ÅŸahsiyetler, tıpkı birer psikolog gibi toplumun manevi yönden kal­kınmasını, toplumsal moral deÄŸerlerinin yüksek tutulmasını saÄŸlayarak psikolojik, sosyolojik, ahlâki bozulma ve yıpranmalara engel olmuÅŸtur.
• Bu ÅŸiir geleneÄŸinde öğreticilik de esas alındığından genellikle halkın anlayabileceÄŸi sade bir Türkçe kullanılmıştır. Dinî-tasavvufi kavram­ları ifade eden kelimeler bulunsa da bunlar Türkçenin genel karakterini deÄŸiÅŸtirecek oranda fazla deÄŸildir.
• Tekke edebiyatında hem hece hem aruz ölçüsü kullanılmıştır. Sadece hece veya sadece aruz ölçüsüyle yazanlar olduÄŸu gibi her iki ölçüyle yazan ÅŸairler de vardır.
• Nazım birimi genellikle heceyle yazanlarda dörtlük, aruzla yazanlarda beyittir.
• Daha çok tam ve cinaslı uyak kullanılmıştır.
• Dini- tasavvufi halk ÅŸiiri geleneÄŸinin en yaygın nazım türü ilahidir. Bunun yanında nefes, nutuk, devriye, sathiye, methiye de bu ÅŸiir geleneÄŸi içinde deÄŸerlendirilir. Åžiirler çoÄŸunlukla tekkelerde zikir esna­sında belli bir ezgiyle söylenmiÅŸtir.
• BaÅŸlangıçtan günümüze kadar Dinî tasavvufi halk ÅŸiiri geleneÄŸi çer­çevesinde ÅŸiir yazan önemli ÅŸairler ÅŸunlardır:

12. yüzyıl:

• Ahmet Yesevi

13. yüzyıl:

• Hacı BektaÅŸ-ı Velî
• Yunus Emre

14 -15. yüzyıl

• Seyyit Nesimî

15. yüzyıl

• Kaygusuz Abdal
• EÅŸrefoÄŸlu Rumî
• Hacı Bayram-ı Velî

16. yüzyıl

• Aziz Mahmut Hüdâyî
• Pir Sultan Abdal

17. yüzyıl

• Niyaz-i Mısrî

18. yüzyıl

• Erzurumlu Ä°brahim Hakkı

Yorumlar (5)

Bu yorumun beslemesine abone olun

...
yazar edam, Åžubat 28, 2011

Harbi güzel site. Sağ olun

• 
• +1
• 
• 

...
yazar Halk Şairi Gürhan OTAÇ, Ağustos 13, 2010

KALBİ AÇIK OLANLARIN

Durur bir kelam ederim
DoÄŸar birden tevafuklar
Ayetlerin her yerdedir
Ama görmez münafıklar


Kitabında söylersin ki
Şer görürsün ama değil
Görürde anlamazlar ki
O kalbi kör münafıklar


İki kişinin yanında
Bil ki üçüncüsü benim
Ne mutlu o kullara ki
En has kullarımdır benim


Dünyanın tüm gailesi
Onlara bal kaymak idir
Ahiretin nimetini
Has kullara vermiÅŸ idir


Zannedersin dökülüyor
Dillerinden o kelamlar
Zannetme kendiliÄŸinden
Dökülüyor o kelamlar


Söyleteni var bilesin
Şah damarından da yakın
Anlayana ne mutlu ki
Kalbi açık olanların


Halk Şairi Gürhan OTAÇ

• 
• +13
• 
• 

...
yazar ecemmm, Mayıs 01, 2010

Edebiyatımıza değer verelim lütfen

• 
• +6
• 
• 

...
yazar Administrator, Nisan 17, 2010

yazar nazlı ), Nisan 17, 2010
Bu site çok güzel. Verdiğiniz bilgiler de çok faydalı. Koyanın emeğine sağlık. Derste de faydasını göreceğimden eminim ama bu kadar guzel bi siteyi yeni keşfettim. Reklam vererek daha çok paylaşım sağlayabilirsiniz. BAŞARILAR

Yorumunuz için teşekkür ederim. Ziyaretçilerimizin tavsiyeleriyle elimizden geldiği kadar paylaşımlarda bulunmaya çalışıyoruz. Bu sitede yer alanlar sadece bir kişiye ait değildir. Yüzlerce ziyaretçimizin emeği vardır paylaşımlarda. Tekrar teşekkürler ve başarılar.

• 
• +12
• 
• 

...
yazar nazlı :)), Nisan 17, 2010

Bu site çok güzel. Verdiğiniz bilgiler de çok faydalı. Koyanın emeğine sağlık. Derste de faydasını göreceğimden eminim ama bu kadar guzel bi siteyi yeni keşfettim. Reklam vererek daha çok paylaşım sağlayabilirsiniz BAŞARILAR

• 
• +11
• 
• 

Ä°sim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle