ESÄ°RGEYEN, KORUYAN TANRININ ADIYLA

Şimdi, bundan sonra Muhammed oğlu Hüseyn, Hüseyn oğlu Mahmud der ki: "Tanrının devlet güneşini Türk burçlarında doğdurmuş olduğunu ve onların ülkeleri üzerinde göklerin bütün dairelerini döndürmüş bulunduğunu gördüm. Tanrı onlara Türk adını verdi ve onları yeryüzüne yönetici yaptı. Zamanımızın hakanlarını onlardan çıkardı; dünya milletlerinin idaresini onların ellerine verdi; onları herkese üstün eyledi; kendilerini hak üzere kuvvetlendirdi. Onlarla birlikte çalışanı, onlardan yana olanı aziz kıldı ve Türkler yüzünden onları her dileklerine eriştirdi; bu kimseleri kötülerin -ayak takımının- şerrinden korudu. Onların oklarından korunabilmek için, aklı olana düşen şey, bu adamların tuttuğu yolu tutmak oldu. Derdini dinletebilmek ve Türklerin gönlünü almak için onların dilleriyle konuşmaktan başka yol yoktur. Bir kimse kendi takımından ayrılıp da onlara sığınacak olursa o takımın korkuşundun kurtulur; bu adamla birlikte başkaları da sığınabilir.

Ben onların en uz dillisi, en açık anlatanı, akılca en incesi, soyca en köklüsü, en iyi silah kullananı olduğum halde onların şehirlerini, çöllerini baştan başa dolaştım. Türk, Türkmen, Oğuz, Çiğil, Yağma, Kırgız boylarının dillerini, kafiyelerini belleyerek faydalandım; öyle ki, bende onlardan her boyun dili, en iyi yolda yerleşmiştir. Ben onları en iyi surette sıralamış, en iyi bir düzenle düzenlemişimdir.

Eserdeki sözcüklerin açıklanmasıyla ilgili örnekler:

 

• UruÅŸdı: "AnınÄŸ birle uruÅŸdı. = Onunla vuruÅŸtu." Beyler ve beylerden baÅŸkası vuruÅŸtuÄŸu zaman da böyle denir: uruÅŸur-uruÅŸmak.
  

Şu atasözünde de geçmiştir: "Alplar birle uruşma, begler birle turuşma. = Yiğitlerle vuruşma, beylerle duruşma."

• Akışdı: "Suwlar akışdı. = Sular akıştı."
  

Kar buz kamuğ erüşdi

Taglar suıvı akışdı

Kökşin bulıt örüşdi

Kayguk bolup egrişür

(Kar, buz eridi; dağların suyu aktı; göğümsü bulut belirdi, kayık gibi dolanır)

• Tüşdi: "Er attın tüşdi. = Adam attan indi."; "Er tamdın tüşdi. = Adam damdan düştü." Attan düşmek de böyledir. Yerinden düşen herhangi bir ÅŸey için de böyle denir. Åžu parçada da geçmektedir:
  

Tegre alıp egrelim

Attın tüşüp yügrelim

Arslanlayu kökrelim

Küçi anın kevvilsün

(Düşmanı çevirelim, kuşatalım; attan inerek gayretle saldıralım; arslan kükreyişiyle kükreyelim; ta ki, bundan düşman zayıflasın.)

• ÃœleÅŸdi: Olar ikki tawarın üleÅŸdi. = Onlar ikisi mallarını üleÅŸtiler.", (üleşür-üleÅŸmek).
  
• UlaÅŸdı: "Bir nenÄŸ birge ulaÅŸdı. = Bir nesne bir nesneye ulaÅŸtı.", (ulaÅŸur-ulaÅŸmak).
  
• ÖliÅŸdi: "ÖliÅŸdi nenÄŸ. = Nesne nemlendi, nem o ÅŸeyin bütün parçalarına iÅŸledi."
  

Divanü Lügati't-Türk Besim ATALAY

Yorumlar (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

Ä°sim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle