Servet-i Fünun Edebiyatı Konu Testi - 1
Nazım Bilgisi (8. Sınıf)
Cumhuriyet Dönemi Roman ve Hikayelerinde Temler
Dini - Tasavvufi Türk Şiiri
| Göktürk Yazıtları ve Özellikleri |
|
 Göktürkler çağında Bengü taÅŸ edebiyatı diye adlandırdığımız bu edebiyatla, Türklerin ilk yazılı edebî metinleri ortaya konÂmuÅŸtur. Bengü taÅŸ; ebedî, sonsuz taÅŸ demektir. Özellikle kaÂÄŸanların ve devletin ileri gelenlerinin ölümünden sonra, onlar adına bir anıt yaptırmak, Göktürklerde bir gelenek hâlini almışÂtır. Diktirilen taÅŸlar üzerine kaÄŸanlar istediklerini yazmış, bütün milletin ona göre davranmasını istemiÅŸlerdir. Bu sözlerin taÅŸlar üzerinde ebedî olarak kalacağını ve Türk milletinin sonsuza kaÂdar bunlardan ders alacağını düşündükleri için diktirdikleri taÅŸÂlara "bengü taÅŸ" adını vermiÅŸlerdir. Göktürklerden sonra UyÂgurlar bu geleneÄŸi devam ettirmiÅŸlerdir.  Genel olarak Göktürk Yazıtları (Orhun Âbideleri) diye adlandırıÂlan Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge KaÄŸan yazıtları, ilk dönemde taÅŸlara yazılan edebiyatın, en uzun ve en güzel örnekleridir.  Bu yazıtlar bulundukları yerlere göre dört grupta toplanır: MoÂÄŸolistan, Yenisey, TalaÅŸ ve Kazakistan bengü taÅŸları. Bunlar içinde MoÄŸolistan'da bulunan Göktürklere ait Orhun Anıtları ve Uygurlara ait Yenisey Yazıtları önemlidir.  Göktürkler çağına ait olan Orhun Anıtları içinde önemli olanlar ÅŸunlardır:  * Tonyukuk Anıtı * Kül Tigin Anıtı * Bilge KaÄŸan Anıtı  Tonyukuk Anıtı  724-726 yılları arasında dikilÂmiÅŸtir. Bu anıtı diktiren ve üzerindeki yazıları yazdıran Bilge Tonyukuk'tur. Anıtta Türk milletinin Çin tutsaklıÂğından kurtuluÅŸu ve Ä°lteriÅŸ KaÄŸan zamanında GöktürkÂlerin OÄŸuzlarla, Kırgızlarla ve Çinlilerle yaptığı savaÅŸlar anÂlatılmakta; bütün bu olaylarÂda Bilge Tonyukuk'un rolü özellikle belirtilmektedir.  Bilge Tonyukuk, baÅŸvezirlik ve baÅŸkumandanlık yapmış olan büyük bir siyasetçidir. Göktürk devletinin politikasıÂna uzun zaman yön vermiÅŸ akıllı ve hikmet sahibi bir devlet adamıdır.  Bilge Tonyukuk, aynı zamanda edebiyatımıza hatıra türünün ilk temsilcisi ve ilk Türk tarihçisidir. Ä°ki parça hâlindeki anıtında, içinde bulunduÄŸu olayları sade ve sanatsız bir ÅŸekilde, halk diÂliyle anlatmıştır. Olayları sözü uzatmadan, ana çizgileriyle verÂmiÅŸ; yeri geldikçe milletin ders alması için öğütlerde bulunÂmuÅŸtur. Zaman zaman atasözlerine ve deyimlere baÅŸvurmuÅŸÂtur.  Kültigin Anıtı'nda Göktürk tarihine ait olaylar, Bilge KaÄŸan'ın aÄŸzından aktarılmış, birlik ve bütünlük mesajı verilmiÅŸtir.  Bilge KaÄŸan Anıtı  Bilge KaÄŸan adına oÄŸlu Tenri KaÄŸan tarafından yaptırılmıştır. Anıtta Bilge KaÄŸan'ın aÄŸzından devletin nasıl büyüdüğü anlatılmış, Kültigin'in ölümünden sonraki olaylar ilave edilmiÅŸtir. AnıÂtın güneydoÄŸu, güneybatı ve batı yüzlerinde de küçük metinler bulunmaktadır.  Göktürk Yazıtlarının Önemi  Göktürk Yazıtlarını (Orhun , Âbideleri), Türkçenin yazılı en eski kaynağı sayabiliriz. Modern Türkçemizin tüm ' kuralları, günümüzün birÂçok sözcüğü, doÄŸal ve olÂgun bir söyleyiÅŸle, sanki buÂgünün yapıtlarıymış gibi karşımızdadır. Bin üç yüz yıl ötelerden gelen bu ses, biÂzim öz sesimizdir. Bu yazıtlar, bu yönleriyle Türk tarihine ışık tutan önemli belgeÂlerdir. Göktürk Yazıtları, bir hakanın, halkına hesap vermesi, halkın devlete, millete karşı görevlerinin hatırlatılması, düşmaÂnın entrikalarına nasıl karşılık verileceÄŸinden söz edilmesi ve Türklerin yüksek ahlak ve seciyesinin anlatılması açısından önemlidir. Bu anıtlar Türk adının, Türk milletinin isminin geçtiÄŸi ilk Türkçe metindir. Türk tarihinin taÅŸlar üzerine yazılmış ilk belgesidir.  Türk töresinin, Türk medeniyetinin, yüksek Türk kültürünün yaÂzılı belgesidir.  Türk hitabet sanatının eriÅŸilmez bir ÅŸaheseridir. Hükümdârâne eda ve ihtiÅŸamlı bir hitap tarzının yazılı örneÄŸidir. Yalın ve kesÂkin üslubun ÅŸaşırtıcı örnekleridir. Türk dilinin kaynağı, Türk yaÂzı dilinin baÅŸlangıcının bilinmeyen dönemlere kadar gittiÄŸinin delilidir.  Eski Türkçeyi gerek Göktürk, gerekse Uygur Türklerinin bırakÂtığı eserlerden takip ettiÄŸimiz için de bu yazıtlar, ayrı bir öneme sahiptir.  Göktürk Yazıtlarının Bulunması ve Okunması  Ünlü Türkolog Radloff'un baÅŸkanlığında bir Rus heyeti Göktürk Yazıtlarının bulunduÄŸu bölgede incelemelerde bulunmuÅŸtur. Rus ve Fin heyetleri, anıtların fotoÄŸraflarını çekerek kitap hâlinÂde yayımlamışlar; bu yayınlar sayesinde yazıtların okunma süÂreci hızlanmıştır. Sonunda Danimarkalı dil bilimci Thomsen 1893 yılında 38 harfli alfabeyi çözerek yazıtları okumuÅŸtur.  Alfabe  Orhun Âbidelerinin yazılÂdığı Göktürk alfabesi 38 harflidir. Bu alfabede 4 sesli, 9 birleÅŸik, 25 de sessiz harf bulunmaktaÂdır. Göktürk alfabesi, Türklerin ulusal alfabesiÂdir. Bu alfabenin eski Türk damgalarından doÄŸduÄŸu ileri sürülmekÂtedir. Göktürk yazısı saÄŸÂdan sola, yukarıdan aÅŸaÂğıya doÄŸru bitiÅŸtirilmeÂden yazılır. Sözcükleri ayırmak için genellikle iki nokta konur.  Kül Tigin ve Bilge KaÄŸan anıtlarında metinler, yuÂkarıdan aÅŸağıya doÄŸru yazılmış ve satırlar saÄŸÂdan sola doÄŸru dizilmiÅŸÂtir. Göktürk alfabesi, Türkçenin tarih boyunca hiç deÄŸiÅŸmemiÅŸ bulunan büyük ünlü (sesli) uyuÂmu dikkate alınarak düÂzenlenmiÅŸ bir alfabedir.  Göktürk Yazıtlarının Dil Özellikleri  Göktürk yazıtlarındaki düzyazı, o zamanki Türkçenin en yüksek anlatım özelliklerini taşır. Åžiir yüklü bir düzyazıdır bu. Bugünkü düzyazıya örnek olacak bir cümle yapısı; duru, açık, yalın bir söyleyiÅŸ güzelliÄŸi; Türkçenin ancak Dede Korkut'ta bulduÄŸuÂmuz destansı söz kudreti vardır.  Türk edebiyatının ilk düz yazı örneklerini oluÅŸturan bu yazıtlar yabancı etkilerden uzaktır. Metinler, gerçekçi bir dil ve güçlü bir hitabet dili ile yazılmıştır.  Göktürk Yazıtlarının BulunduÄŸu Bölge  Orhun Yazıtları, MoÄŸolistan'ın kuzeyinde, Baykal gölünün güÂneyinde, Orhun ırmağı vadisindeki KoÅŸo Saydam gölü yakınlaÂrındadır. Bu yazıtlardan Kül Tigin ve Bilge KaÄŸan Anıtları, Koçho Tsaydam bölgesindeki Orhun Irmağı civarında; Bilge Ton-yukuk Anıtları ise, Kül Tigin ve Bilge KaÄŸan yazıtlarından yaklaÂşık 360 km uzakta, Tola Irmağı'nın yukarı yatağındaki Bayn Tsokto bölgesindedir. Anıtların olduÄŸu yerde yalnızca dikilitaÅŸlar deÄŸil, yüzlerce heyÂkel, balbal, ÅŸehir harabeleri, taÅŸ yollar, su kanalları, koç ve kapÂlumbaÄŸa heykelleri, sunak taÅŸları bulunmuÅŸtur.
Yorumlar (25)
  yazar ................., Ekim 15, 2011
Aradıklarımı direkt buldum. Çok teşekkürler bu bilgiler için.
yazar miray mertcan, Ekim 13, 2011
Ya teşekkür ederim. Harika, çok işime yaradı bu bilgiler
yazar gazi lisesi malatya, Ekim 12, 2011
Çok güzel bir site. Allah razı olsun, emeğinize sağlık.
yazar bnnnn:)), Ekim 10, 2011
Parmaklarınıza sağlık. Güzel olmuş. Aradığımı buldum.
yazar .......yuh......, Åžubat 27, 2011
Ben bu sayfada aradığım hiç bir şeyi bulamadım ya
yazar Ümitcan, Eylül 29, 2010 Çok yararlı bir site. Ödevlerim için buradan yardım alıyorum. 
yazar ismilazımdeil, Mart 28, 2010
Ben proje yapıyorum. Bu site de olmasa çıldırcaktım. Bütün arkadaşlarıme önerecem bu siteyi. Teşekkürler...
yazar tşekkürler, Şubat 22, 2010
Çok teşekkür ederim. Benim sunum yapmam lazımdı. Çok yararlı oldu. Teşekkürler
Yorum yaz
|
Göktürk Yazıtları (Orhun Âbideleri) Göktürklerin ünlü hükümdaÂrı Bilge KaÄŸan devrinden kalma yazılı dikilitaÅŸlardır.
Bu yorumun beslemesine abone olun
Edebiyat Forum
Kayıt - Giriş
