Sözlü edebiyat geleneği, Türklerin İslamiyet'i kabulüyle başlayan kültürel de­ğişikliklere uyum sağlamış, özünü kaybetmeden biçim ve içerik bakımından bazı değişikliklerle varlığını sürdürmüştür. Çoğunlukla halkın ortak yaşayışı­nı, beğeni ve değerlerini yansıtan bu geleneğe "halk edebiyatı" adı veri­lir. Türk halk edebiyatının ilk örnek­leri, İslamiyet'in kabulünden önceki Türk edebiyatında görülmektedir. Ozan, kam, baksı, şaman, oyun gibi adlarla anılan sanatçılar; kopuz adı verilen çalgı eşliğinde sığır, şölen ve yuğ törenlerinde, sade bir dille hece ölçüsünü ve dörtlük nazım birimini kullanarak şiirler söylemişlerdir. Halk edebiyatında nesirden çok şiir alanında ürün verilmiştir.

13 ve 15. yüzyıllarda destan edebiyatından halk hikâyelerine geçilmiştir. 13. yy.da Yunus Emre, 15. yy.da Kaygusuz Abdal ve Hacı Bayram-ı Veli, tasavvuf ve din çer­çevesinde şiirler yazmış, halk şiiri geleneğinin ilk şairleri sayılmıştır. 15 yüz­yıldan itibaren toplum düzeni değişmiş, göçebelikten yerleşik yaşama geçi­lirken, ozan, kam, baksı, şaman, oyun; yerini âşıklara bırakmıştır. Destansı şiirlerin yerini koşmalar almış; çalgı aleti olarak kopuzun yerine saz kullanıl­maya başlanmıştır. Bu yüzyılda Bektaşiliğin etkisi artmış, din ve toplumla ilgili düşünce ve eleştiriler önem kazanmıştır. 16. yy.da Pir Sultan Abdal, Köroğlu gibi şairlerle gelişimini sürdüren halk şiiri 17.yy. da güzellemeleri ile ün sal­mış Karacaoğlan gibi bir saz şairini yetiştirmiştir. 17. yy.dan itibaren bazı halk şairlerinde divan şiirinin etkisi görülse de geleneksel çizgisini devam ettirmiş ve başarılı şairler yetiştirmiştir

Halk Şiirinin Genel Özellikleri:

• İçerik, tema ve ÅŸekil yönünden Ä°slamiyet'ten önceki Türk Åžiir geleneÄŸiyle benzerlikler gösterir.
• Halk ÅŸiiri geleneÄŸinde eser verenlerin çoÄŸu halkın içinde gelip onların ortak duygularını yansıtmayı amaçlayan, düzenli bir eÄŸitimden almamış kiÅŸilerdir. Özellikle anonim halk ÅŸiiri ve âşık tarzı halk ÅŸiiri, genel olarak ekonomik durumu çok iyi olmayan, hayatın zorluklarıyla müca­dele eden, edebiyat estetiÄŸinden çok; ince bir sezgi, duyuÅŸ algılama yeteneÄŸine sahip Anadolu insanının zihniyet dünyası etrafında oluş­muÅŸtur.
• Halk ÅŸiiri, divan ÅŸiirinde olduÄŸu gibi yüce, yüksek ve ideal olmaya de­ğil hayatın gerçeklerine yönelik bir ÅŸiirdir. Bu ÅŸiirde önemli olan biçim deÄŸil "mana"dır. Bu yönüyle soyut unsurlardan çok somut unsurlar, hayali güzellerden çok gerçek güzeller; mitolojik kahramanlar, olaÄŸanüstü olay ve olgulardan çok günlük hayatın gerçekleri ÅŸiirde iÅŸlenir.
• Sözlü gelenek içinde çoÄŸunlukla da irticalen (doÄŸaçlama, birdenbire ve içinden geldiÄŸi gibi söylemek) oluÅŸturulan halk ÅŸiiri, sonraki kuÅŸakla­ra da genellikle sözlü gelenek yoluyla aktarılmıştır.
• Åžairlerin çoÄŸu ÅŸiirlerini ilk söylediklerinde yazıya geçirmedikleri için, ÅŸiirlerin birçoÄŸu unutulmuÅŸ, hafızalarda kaldığı kadarıyla günümüze ulaÅŸmıştır. Günümüzde bu edebiyata ait bir ÅŸiirin, Anadolu'nun farklı yörelerinde, farklı varyantlarıyla karşımıza çıkmasının nedeni budur. (Varyant: Bir eserin aslından çok az ayrılan deÄŸiÅŸik biçimi)
• Divan ÅŸairleri, kendi ÅŸiirlerinden beÄŸendiklerini divan adı verilen kitap­larda toplayıp yazıya geçirmiÅŸlerdir. Ancak, halk ÅŸiiri, yazılan bir ÅŸiir ol­maktan ziyade söylenen bir ÅŸiir olduÄŸu için ÅŸairlerin hayattayken kendi ÅŸiirlerini bir araya getirip yazıya geçirmeleri pek mümkün olmamıştır. Bu nedenle bu ÅŸairlerin ÅŸiirleri baÅŸkaları tarafından "mecmua" veya "cönk" diye adlandırılan defterlerde toplanmıştır.
• Zaman zaman Arapça ve Farsça sözcükler kullanılmışsa da halkın konuÅŸma diliyle oluÅŸturulmuÅŸtur. Özellikle anonim halk ÅŸiiriyle âşık tarzı halk ÅŸiirinde Türkiye Türkçesinin ortak sözcüklerinin yanında ürünlerin dilinde yöresel sözcüklere de rastlanır.
• Anlatım, içten, canlı ve yalındır. Divan edebiyatındaki kadar edebî sanatlara fazla yer verilmemiÅŸtir. Fakat söyleyiÅŸ güzelliÄŸi yaratmak için kalıplaÅŸmış benzetmelere (mazmunlara) baÅŸvurulmuÅŸtur. Ä°nci: diÅŸ, kalem: kaÅŸ, elma: yanak, ok: kirpik, suna: turna; ela göz, yeÅŸil baÅŸlı ördek gibi...
• Åžiirlerde, aÅŸk, ayrılık, sevgiliye özlem, doÄŸa güzelliÄŸi, ölüm, toplum­sal olaylar, kahramanlık, din ve tasavvuf gibi temalar iÅŸlenmiÅŸtir.
• Åžiirlerin nazım birimi genellikle dörtlüktür.
• Åžiirler, hece ölçüsüyle söylenmiÅŸ, en çok 7, 8 ve 11'li kalıplar kulla­nılmıştır. Divan ÅŸiirinden etkilenen bazı ÅŸairler aruz öl­çüsünü de kullanmıştır. (Âşık Ömer, Kâtibi, Dertli, Gevheri, Erzurumlu Emrah, Bayburtlu Zihni gibi)
• Halk ÅŸiirinde ahengi saÄŸlamak için genellikle yarım ve cinası uyak kullanılmıştır. Bazen de sadece redife yer verilmiÅŸtir. Halk ÅŸiiri geleneÄŸindeki ÅŸairler özellikle ölçü ve uyak yönünden divan ÅŸairleri kadar titiz deÄŸiller, biçim mükemmelliÄŸine önem vermezler. ÖrneÄŸin 8'li hece öl­çüsüyle söylenmiÅŸ bir ÅŸiirin bazı dizelerinde 7 veya 9 hece bulunması, iki dizesinde tam kafiye bulunan bir dörtlüğün üçüncü dizesinde yarım kafiye kullanılması halk ÅŸiirinde zaman zaman karşılaşılan bir durum­dur. Biçimle ilgili bu kusurların nedenlerini şöyle sıralayabiliriz:
• Bazı, ÅŸairlerin okur-yazar olmaması, biçim ve uyak konusunda ye­terli bilgiye sahip olmaması,
• Åžairlerin, ÅŸiirlerini saz eÅŸliÄŸinde ve hazırlıksız (irticalen) söyle­meleri,
• Kulak için kafiye anlayışı benimsenmiÅŸtir.
• Åžairlerin biçim güzelliÄŸini deÄŸil, anlam güzelliÄŸini ön planda tut­maları.
• KoÅŸma, semai, mani, türkü, varsağı, gibi nazım ÅŸekilleri kullanılmış, konuları bakımından ÅŸiirler, güzelleme, koçaklama, taÅŸlama, ağıt, nefes, ilahi, sathiye gibi isimler almıştır. Ä°ÅŸledikleri konuya göre adlan­dırılan bu ürünler halk ÅŸiiri nazım türlerini meydana getirmiÅŸtir.
• Åžiirler çoÄŸu zaman müzikle iç içedir, belli bir ezgiyle söylenir.

Yorumlar (38)

Bu yorumun beslemesine abone olun

...
yazar Edebiyat Meraklısı.., Ekim 12, 2011

Çok işime yaradı. Çok teşekkürler. Emeğinize sağlık.

• 
• +7
• 
• 

...
yazar sevinç, Eylül 08, 2011

Süper, elinize sağlık. )

• 
• +1
• 
• 

...
yazar mehmet emin yurdakul, Nisan 01, 2011

Teşekkür ederim. Çok güzel açıklamışsınız.

• 
• +1
• 
• 

..., Düşük skorlu yorum [Göster]

...
yazar kadir vural, Åžubat 23, 2011

İşime yaradı, sağ olun. Allah razı olsun....

• 
• +2
• 
• 

...
yazar maÅŸa, Åžubat 22, 2011

Çok uzun ama güzel olmuş. Teşekkür ederiz:

• 
• -4
• 
• 

...
yazar cemile;), Åžubat 19, 2011

Çok güzel. Elinize sağlık

• 
• +1
• 
• 

...
yazar mert furkan, Aralık 16, 2010

Çok uzun ya. Madde madde olsaydı daha iyi olurdu ama yine de emeğinize sağlık. Teşekkürler.

• 
• +12
• 
• 

...
yazar adı lazın değil baş harfi ben, Aralık 16, 2010

Çok uzun ama süper... Çok sağ olun...

• 
• +1
• 
• 

...
yazar panter-panter-sero, Haziran 24, 2010

Çok sağ ol kardeş. Ellerine sağlık. Çok güzel olmuş. Bundan sonra da burdayım. BAŞARILARININ DEVAMINI DİLERİM...!!!

• 
• +7
• 
• 

...
yazar yazar zeynep büşra, Mayıs 20, 2010

Çok çok teşekkürler. Çok iyi açıklanmış eyvallah...

• 
• +1
• 
• 

..., Düşük skorlu yorum [Göster]

...
yazar ......., Mayıs 02, 2010

Çok uzun ama çok güzel sağ olun. İşime çok yaradı valla

• 
• +1
• 
• 

...
yazar Ecemnurrr, Nisan 26, 2010

Ya çok sağ olun. Sevgilerimle... Bu arada teşekkürler

• 
• +0
• 
• 

...
yazar Murattı, Nisan 24, 2010

İşime yaradı. Teşekkürler

• 
• +0
• 
• 

..., Düşük skorlu yorum [Göster]

...
yazar iLkAy _, Nisan 05, 2010

Sağ olun. Bu yazı çok işime yaradı. Emeğine sağlık

• 
• +1
• 
• 

..., Düşük skorlu yorum [Göster]

...
yazar rottendoq, Mart 21, 2010

Çok güzel olmuş. Elinize sağlık

• 
• -1
• 
• 

...
yazar latife, Mart 20, 2010

Çok soğ olunİşime yaradı

• 
• +1
• 
• 

...
yazar acelya, Mart 17, 2010

Emeğinize sağlık.

• 
• +2
• 
• 

...
yazar bozbey, Mart 08, 2010

Ben bundan bir şey anlamadım

• 
• +3
• 
• 

..., Düşük skorlu yorum [Göster]

...
yazar xfb, Åžubat 11, 2010

İçlerinden önemli olanları seçip yazarsınız yav ve bunu yazana teşekkür ederim...

• 
• +1
• 
• 

...
yazar benjamin , Åžubat 11, 2010

Çok uzun olmuş. Biraz daha kısa olsa güzel olurdu

• 
• +4
• 
• 

...
yazar candamarımsın, Şubat 10, 2010

Çok güzel olmuş, çok teşekkür ederim. Ellerinize sağlık

• 
• +13
• 
• 

...
yazar ---, Åžubat 10, 2010

Keşke kısa olsaydı ya!

• 
• +5
• 
• 

...
yazar ciciroj, Ocak 20, 2010

Kardeşim ellerine sağlık. İşime yaradı fakat çok uzundu, zorlamdım ama başardım...

• 
• +9
• 
• 

...
yazar yazar mary.ocak05.2010, Ocak 05, 2010

Çok sağ olun ya. İyi işime yaradı. Yazılıda artık yaparız bir şeyler...

• 
• +8
• 
• 

...
yazar ....., Ocak 03, 2010

Katılıyorum uzun ama içinden kısa olanı seçtim ve en önemli noktalara değindim. Her kim bunu yazmışsa çok teşekkür ettim.

• 
• +10
• 
• 

...
yazar nie kine :D, Ocak 03, 2010

Çok güzel olmuş gerçekten. Bu kadar uzun yazabilmişsin biz de seçip yazdık ama işe yaradı valla. Ellerine sağlık

• 
• +9
• 
• 

...
yazar viktor, Aralık 13, 2009

Bunu yazana kadar ölürüm XD

• 
• +9
• 
• 

...
yazar CAN KUŞ, Aralık 07, 2009

Çok sağ olun... İşime az da olsa yaradı. Allah tüm gençliğe yardım etsin.

• 
• +7
• 
• 

...
yazar asdasdasfasf, Aralık 03, 2009

Harika kardeşim sen bakma uzun diyenlere eline sağlık

• 
• +20
• 
• 

...
yazar BoşNak, Kasım 25, 2009

Çok sağ olun yazdıgınız için... Uzun ama aralarından kısaları yazdım!!!

• 
• +2
• 
• 

...
yazar cat women, Kasım 24, 2009

Çok güzel içeriği olan bir yazı xD keh keh ehehehe

• 
• +11
• 
• 

...
yazar Raptor (jj2), Kasım 17, 2009

Eline sağlık ama çok uzun olmuş XD

• 
• +5
• 
• 

...
yazar cexsperon, Kasım 12, 2009

Çok uzun ya kardeş madde madde yazaydın ama yine de emeğine saglık teşekkürler

• 
• +6
• 
• 

Ä°sim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle