| Mani ve Çeşitleri |
|
* ÇoÄŸunlukla dört dizeden oluÅŸur. Ancak dize sayısı dörtten fazla olanlar da vardır. * Uyak düzeni çoÄŸunlukla aaba ÅŸeklinde olmakla birlikte abcb ÅŸeklinde uyaklanan mâniler de vardır. * AÅŸk, gurbet, kıskançlık, özlem, kırgınlık doÄŸa olayları gibi konular iÅŸlenir. * ÇoÄŸu aÅŸk konusunda olup özel bir ezgi söylenmekle birlikte mânileÂri şöyle gruplandırabiliriz: Sevda mânileri, ÅŸehir mânileri, ramazan mânileri, gelin - kaynana mânileri, sünnet mânileri, askerlik mâÂnileri... * Mânilerde ilk iki mısra daha çok uyak oluÅŸturma kaygısıyla söylenmiÅŸtir. Bu mısralara "doldurma mısra" denir. Sadece birinci dizesi doldurma mısra olan mâniler de vardır. Asıl duygu ve düşünce son iki mısrada verilir.  Atımızı koÅŸalım Dağı taşı aÅŸalım Sen yaÄŸmur ol, ben bulut YaÄŸarken kavuÅŸalım (Ä°lk iki dizesi doldurma) * Maniler çoÄŸunlukla kadınlar arasında ve irticalen (doÄŸaçlama, hazırÂlıksız) söylenir. ÇeÅŸitli tören ya da günlerde mâni söylemek geleneÄŸe dönüşmüştür. Mâni söyleyene "mânici, mâni yakıcı, mâni düzücü" denir. * Zamanla ilk söyleyeni unutulup halkın arasında yayıldığı için anonim ürünlerdir. Ancak söyleyeni belli mâniler de vardır. Bu tür manilerde, ÅŸairlerin mahlaslarına rastlayabiliriz.  1. Düz Mâni (Tam Mâni): Dört dizeden oluÅŸan, 7'li hece ile söylenen (4+3 duraklı), "aaba" ÅŸeklinde uyaklanan ve ilk iki dizesi genellikle doldurma olan mânilerdir.  a Ay doÄŸar batar ÅŸimdi                       a Işığı tutar ÅŸimdi                         b Ben yârimin kuluyum                  a Dilerse satar ÅŸimdi                      a BaÄŸa girdim üzün yok                 a El yarinde gözüm yok                 b Ben yarimi küstürdüm                a Barışmaya yüzüm yok                  a Yana yana kül oldum                   a Bir esmere kul oldum                 b KuÅŸ dili bilmez iken                        a Şakıdım bülbül oldum                  İlk iki dizeleri doldurma  2. Cinaslı Mâni (Kesik Mâni): Cinaslı uyak bulunur. Ä°lk mısranın hece saÂyısı yediden azdır. Mısra sayısı dörtten fazla olabilir. a Yâr sana                                                     a ÇaÄŸlar sular yâr sana                   b Madem Ferhat'ım dersin           a Şu daÄŸlın yarsana                        a Karadan                                                  a Gel geç gönül karadan                b Yârim gider gemiyle                   a Ben giderim karadan                  c CiÄŸerim göz göz oldu                  a Görünmüyor yaradan                  b Ayırmasın Hak beni                   a Kaşı gözü karadan                      3. Yedekli Mâni (Artık Mâni): Düz maninin dizelerine anlamlı baÅŸka dizeÂlerin eklenmesi sonucu oluÅŸan mânilerdir. Asıl uyak deÄŸiÅŸmez. Artık mâniÂde cinaslı uyak bulunmaz, ilk dizelerin bir anlam taşımasıdır. Bazı cinaslı manilerde de dörtten fazla mısra bulunması yönüyle bunların yedekli maniyle benzerlik taşıdığı düşünülebilir. Yedekli maninin bu tür cinaslı manilerÂden ayrılan yönü; yedekli manide cinaslı uyağın bulunmamasıdır. Artık manideki ilk iki dizenin anlamlı olması da onu cinaslı maniden ayıran baÅŸka bir özelliktir.  a AÄŸlarım çaÄŸlar gibi                     a Derdim var daÄŸlar gibi                       b CiÄŸerden yaralıyım                           a Gülerim saÄŸlar gibi                                           c Her gelen bir gül ister                               a Sahipsiz baÄŸlar gibi                                     a İlkbahara yaz derler                                           a Şirin söze naz derler                            b Kime derdim söylesem                              a Bu dert sana az derler              c Kendin ettin kendine                        a Yana yana gez derler                              4. Karşılıklı Mâni (DeyiÅŸ): Ä°ki kiÅŸinin karşılıklı söylediÄŸi manilerdir. Özellikle DoÄŸu Karadeniz Bölgesi'nde yaygın olan bu tür maniler için bu bölgede "karşı - beri" terimi kullanılmaktadır.  a - Benim bahtı (talihi) yârim         a Gönlümün tahtı yârim                 b Yüzünde göz izi var                   a Sana kim bahtı (baktı)yârim         a - Kapıdan bahtı (baktı) yârim       a Su gibi ahtı yârim                      b Yüzüme göz deÄŸmedi                 a GüneÅŸler yahtı yârim                   Erkek: "Karşıya kaban derler Ökçeye taban derle Kız hatırın kalmasın NiÅŸanlın çoban derler  Kız: Karşı kabansız olmaz Ökçe tabansız olmaz "Niye Hatırım kalsın Sürü çobansız olmaz
Yorumlar (6)
  yazar evrensu, Ekim 12, 2011
Halk şiiri ile ilgili de mani yazar mısınız. Öğretmen istedi.
Yorum yaz
|
* Hece ölçüsünün 7'li kalıbıyla söylenir. Az da olsa beş, sekiz veya on bir heceli manilere de rastlanır.
Bu yorumun beslemesine abone olun
Edebiyat Forum
Kayıt - Giriş
