Türk dünyasının geçirmiş olduğu uygarlık aşamalarına göre Türk edebiyatını üç ana döneme ayırıyoruz:

1. Destan Dönemi (İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı)

Türkler, İslam dinini kabul etmeden önce Şamanizm'e inanıyorlardı. Şaman, kam, baksı, oyun ya da ozan adı verilen din adamları aynı zamanda büyücülük, müzisyenlik, şairlik, hekimlik gibi niteliklere de sahiptiler. Sığır, şölen ve yuğ adı verilen dinî törenlerde kopuz eşliğinde şiirler söylüyorlardı. Ancak Türklerin bu dönemde meydana getirdikleri edebiyat eserleri sözlü olduğu için tamamı günümüze kadar ulaşmamıştır. Yalnızca bazı destanlar, efsaneler, masallar sonradan yazıya geçirildiği için günümüze kadar gelebilmiştir. Önceden Göktürk harflerini kullanan Türkler, Buda ve Mani dinini kabul ettikten sonra Uygur harflerini kullanmışlardır. İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatından günümüze kadar gelen ve Göktürk harfleriyle yazılmış olan en eski yazılı edebî eserler Orhun Anıtları adıyla da bilinen Göktürk Kitabeleri'dir.

2. İslam Uygarlığı Çevresinde Gelişen Türk Edebiyatı

Türkler IX ve X. yüzyıllarda İslamiyet'i kabul etmeye başlamışlardır. Resmî olarak İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti ise Karahanlılar'dır. İslamiyet'in etkisiyle meydana getirilen ilk Türkçe eserler de Karahanlılar döneminde yazılmıştır. Geçiş dönemi olarak adlandırılan bu dönemin ilk eserleri Yusuf Has Hacip'in yazdığı Kutadgu Bilig (1069-1070), Kaşgarlı Mahmut'un yazdığı Divanü Lügati't-Türk, Edip Ahmet Yükneki'nin yazdığı Atabetü'l - Hakâyık, ve Ahmet Yesevi'nin yazdığı Divan-ı Hikmet'tir.

İslamiyet'in kabulünden sonraki Türk edebiyatı, XIX. yüzyıla kadar devam etmiş ve bu alanda en güzel örneklerini vermiştir. XIII. yüzyıldan XIX. yüzyıla kadar süren bu dönem edebiyatımızın gelişim sürecini şu başlıklarda inceliyoruz:

I. Divan Edebiyatı (Klasik Türk Edebiyatı)

II. Halk Edebiyatı

a) Anonim Halk Edebiyatı
b) Dinî - Tasavvufi Halk Edebiyatı
c) Âşık Tarzı Halk Edebiyatı

3. Batı Uygarlığı Çevresinde Gelişen Türk Edebiyatı (Modern Dönem)

Klasik edebiyat XIX. yüzyılın ortalarına kadar devam etmiştir. Fakat bu arada Fransız İhtilali'nden sonra Avrupa'da ortaya çıkan milliyetçilik, hürriyet gibi fikirler Osmanlı devleti içinde yaşayan azınlıkları da etkilemiş ve Türk olmayan unsurlar yavaş yavaş Osmanlılardan ayrılmışlardır.

Yaşanan bu sosyal ve siyasi olaylar edebiyatımız üzerinde de etkili olmuş, Avrupa'ya giden edebiyatçılarımız gördükleri yeni edebî tür ve akımların etkisiyle eserler vermiş, böylece edebiyatımız daha toplumcu bir kimlik kazanmıştır.

Halka yeni düşünceleri aşılamak gayesiyle hareket eden Tanzimat sanatçıları Batı edebiyatı etkisinde kalarak dil, içerik ve şekil yönünden edebiyatımıza birtakım yenilikler getirdiler. Böylece 1839'daki Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonraki döneme ait edebiyatımıza Batı Uygarlığı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı adı verilmiştir.

Yorumlar (1)

Bu yorumun beslemesine abone olun

...
yazar dj assi, Ekim 11, 2011

Beğenmedim güzel olmamış. Çünkü Batı tarzını iyi yazmamışsınız.

• 
• +0
• 
• 

Ä°sim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle