* *  Halk edebiyatı şiir biçimlerinden yararlanma yoluna gidil­miştir.

 

Türk şiiri, İslamiyet'in kabulünden sonra Divan edebiyatı ve Halk edebiyatı olarak iki ana kolda ilerlemiştir. Bu iki şiir anlayı­şının şiir biçimleri de birbirinden farklıdır. Yenileşme devri ede­biyatında Halk şiiri nazım biçimlerini kullanma fikri Tanzimat döneminde dile getirilmiş ancak yaşama geçirilememiştir. Millî Edebiyat dönemi şiirinde Halk edebiyatı şiir biçimlerine yönelinmiş, dörtlüklerle şiirler yazılmış; mani, koşma gibi nazım bi­çimleri kullanılmıştır. Halk edebiyatı şiir biçimleri üzerinde oy­namalar da yapılmıştır. Ancak bu dönemde elbette sadece Halk edebiyatı şiir biçimlerinin kullanıldığını söylemek mümkün değildir.

 

* * Hece ölçüsüyle şiirler yazılmıştır.

 

Şiir tarihimizde İslamiyet öncesi Türk şiirinde hece ölçüsü kul­lanılmıştır. Daha sonra İslamiyet'in kabulüyle birlikte aruz ölçü­sü kullanılmaya başlanmıştır. Ancak hece ölçüsü de tam olarak terk edilmemiş, Halk şiirinde bu ölçü birimi kullanılmıştır. Tanzi­mat dönemiyle birlikte aydınlar arasında bizim millî ölçü birimi­zin hece ölçüsü olduğu dillendirilmeye başlanmıştır. Ziya Paşa asıl şiirimizin halk şiiri olduğunu söyler. Hatta bu konuda hece vezni ile bir de türkü yazmıştır. Ancak o dönemde hece ile şiir yazma düşüncesi tam olarak yaşama geçirilemez.

 

Servet-i Fünûn döneminde de hece ölçüsüyle şiir yazmak dü­şüncesi şairlerce benimsenmez. Gerçi bu dönemde Tevfik Fik­ret çocuklar için hece ile şiirler yazmış ve bu şiirlerini Şermin adlı kitabında toplamıştır. Ancak bu dönemin genel havasına bakıldığında cılız bir örnektir. Ancak yüzyılın başında Mehmet Emin Yurdakul ile birlikte hece ile şiir yazılması yüksek sesle dile getirilmiştir. Mehmet Emin Yurdakul ile ilk çıkış yapılmış,

 

Yeni Lisancılar ile bu daha da ileri götürülmüş, Beş Hececi şa­irlerle birlikte de hece ile yazma tam bir akım hâline gelmiştir.

 

* * Konu seçiminde yerlilik esas alınmıştır.

 

Millî Edebiyat Dönemi şiirinde konu seçiminde yerliliğin esas alındığı görülür. Halkın yaşama biçimi şiirlerde işlenmeye baş­lanmıştır. Bu yerlilik daha sonra memleketçi bir edebiyatı do­ğurmuştur.

 

* * Şiirlerin konuları halkın yaşamından ve ülkenin içinde bu­lunduğu koşullardan seçilmiştir.

 

Millî Edebiyat Dönemi şiirinde şairler konularını seçerken o dö­nemde halkın yaşadıklarından, ülkenin içinde bulunduğu ko­şullardan etkilenmiştir. Millî Edebiyat döneminde Trablusgarp, Çanakkale ve en sonunda Kurtuluş Savaşı olmak üzere büyük savaşlar yaşanmıştır. İmparatorluğun adım adım yıkılışa sürük­lendiği bu dönemde yıllar süren savaşlardan bitkin düşmüş bir halk vardır. Şairler vatan savunması için halka moral aşılayan kahramanlık ve yurt sevgisini işleyen coşkun bir lirizmin oldu­ğu şiirler yazmışlardır. Bu dönemde devrin gerçekliği şiire yan­sımıştır. Bu gerçeklik yalnızca Yeni Lisancılar olarak bilinen şa­irlerin şiirlerinde değil, halkın yaşama tarzını ve değerlerini yan­sıtan manzumelerde de karşımıza çıkar.

 

* * Millî kaynaklara yönelme gerçekleşmiştir.

Millî Edebiyat akımı şiirlerinde millî kaynaklara yönelme söz ko­nusudur. Konular millî olaylardan ve tarihten seçilmiş; ölçü, na­zım şekli vb. konularda millî şiirimiz kabul edilen Halk şiirine yönelinmiştir.

 

* * Sade bir dille şiirler yazılmıştır

 

Millî Edebiyat akımı dönemi şiirlerinde dilde sadeleşme ger­çekleşmiş, özellikle Servet-i Fünûn ve Fecr-i Âti dönemi şiirle­rinde karşılaştığımız ağır dilin yerine, açık, anlaşılır, halkın ko­nuştuğu sade Türkçe şiirlerde kendini göstermiştir.

 

* * Çeşitli nazım biçimleri kullanılmıştır.

 

Millî Edebiyat dönemi şiirinde Halk edebiyatı nazım biçimlerin­den yararlanılmakla birlikte bu konuda bir çeşitlilik göze çarpar. Bu dönemde yeni nazım biçimleri denenmiş, serbest müstezat daha da geliştirilmiş, Batıdan alınan sone ve terzarima gibi na­zım şekilleri de kullanılmıştır.

 

Bütün bu yenileşme ve değişimlerin yanında bazı ortak özellik­ler olsa bile Millî Edebiyat dönemi şiirinde döneminin şiirini tek bir başlık altında toplamak mümkün değildir. Bu dönemde ana hatlarıyla üç eğilim karşımıza çıkar. Bunlar:

 

1. Ziya Gökalp ve çevresine sade bir dille ve hece ölçü­süyle şiirler yazılmıştır.

 

Sade bir dille ve hece ölçüsüyle şiir yazma konusunda Meh­met Emin Yurdakul'un çıkışı, Genç Kalemler dergisinde yazan ve kendilerine Yeni Lisancılar denen şairlerle daha da ileri gö­türülür. Ziya Gökalp bu gruba sonradan katılmasına karşın, et­kisi en büyük olan sanatçıdır. Sonuçta bu dönemde Ziya Gö­kalp etkisinde sade bir dille ve hece ölçüsüyle millî konuları öne çıkaran, halka moral aşılayan, milliyetçilik fikrini destekle­yen, didaktik şiirler yazılmıştır. Bu şiirlerin sanatsal yönü zayıf­tır. Biçimsel yönden ölçü ve uyak sağlanmıştır. Ancak birçok şi­irde uyakların doldurma olduğu hissi uyanmaktadır.

 

2. Saf (öz) şiire özgü arayışlar vardır.

 

Millî Edebiyat dönemi şiirinin egemen olduğu yıllarda saf (öz) şiire özgü arayışlar da söz konusudur. Özellikle Ahmet Haşim ve Yahya Kemal bu yolda şiirler yazmıştır.

 

Her iki sanatçı da hece yerine aruzu kullanmış, zaman zaman sade dille şiirler yazsalar da sadeleşme akımını bir dava olarak görmemişlerdir. Toplumsallıktan, devrin gerçeklerinden uzak, sanat kaygısı ön planda olan şiirler yazmışlardır. Yahya Kemal Türk tarihinden konuları işlese de her iki şairin o dönemin be­lirgin anlayışı olan halka, ülke gerçeklerine, dönemin millî olay­larına yöneldiği söylenemez.

 

3. Halkın yaşama tarzını ve değerlerini yansıtan manzum hikâyeler yazılmıştır.

 

Millî Edebiyat akımı şiirinin etkili olduğu yıllarda halkın yaşama tarzını ve değerlerini yansıtan manzum hikâyeler de yazılmıştır. Bu konuda Mehmet Akif Ersoy başı çeker. Konularını tamamen halkın yaşamından alan sanatçı, şiirlerinde sokak dilini bazen argo da dâhil olmak üzere şiirlerine yansıtmıştır. Onun Ziya Gö­kalp çevresinde şiir yazan şairlerden ayrılan en önemli yönleri, Türkçülük yerine İslamcılığı öne çıkarması, hece vezni yerine aruzu kullanmasıdır. Sanatı toplumun hizmetinde gören Meh­met Akif, aruz vezniyle sokaktaki halkın diliyle halkın içinde bu­lunduğu çıkmazları, yaşama tarzını ve değerlerini anlatan man­zum hikâyeler yazmıştır.

 

4. Bu üç grubun dışında şiir yazanlar da vardır.

 

Bir de bütün bunların dışında bireysel olarak şiir yazan şairler ve Edebiyat-ı Cedide zevkini sürdüren, o doğrultuda eser ver­meye devam eden şairler vardır. Ancak bunlar dönemin koşul­ları gereği, geri planda gözüken şairlerdir.

 

Millî Edebiyat Dönemi'ndeki Farklı Şiir Tarzlarını Karşılaştırılması

 

 

* * Millî Edebiyat dönemi şiirlerinde üzerinde durulan ortak te­malar vardır:

 

Millî Edebiyat döneminde Ziya Gökalp ve çevresinde gelişen, milliyetçi şiir de diyebileceğimiz şiirlerde konular yerli hayattan, halkın yaşamından, devrin gerçeklerinden, Anadolu gerçekle­rinden seçilmiştir. Bu şairler zaman zaman bireysel duyarlıkları işledikleri toplumsallıktan uzak şiirler de yazmışlardır. Ancak genel olarak konular yerli, millî ve toplumsal konulardır. Bu şi­irlerde ortak temalar kahramanlık, halkın yaşamı, millî tarih ve milliyetçilik duygusu, kahramanlıktır.

 

Saf (öz) şiir yolunda yazılan şiirlerde ise özellikle Ahmet Haşim'de bireysel konular işlenmiştir. Toplumsallık, devrin ger­çekleri onun şiirinde yer bulamaz kendine. Yahya Kemal ise konularını ya Osmanlı tarihinin şanlı sayfalarından almış ya da aşk, ölüm, İstanbul sevgisi gibi konuları işlemiştir. Bu şiirlerde ortak temalar, aşk, ölüm, bireysel duyarlıklardır.

 

Mehmet Akif'te gördüğümüz halkın yaşama tarzını ve değerle­rini, anlatan manzumelerde ise konu doğrudan doğruya o dö­nemde halkın içinde buluğundu durumdur. Bu şiirlerde ana te­ma halkın yaşamı, değerleri ve İslamcılık fikridir.

 

* * Milli Edebiyat dönemi şiir dilinin ve söyleyiş biçiminin kay­nakları:

 

Millî Edebiyat döneminde Ziya Gökalp ve çevresinde gelişen şiirlerin dil ve söyleyiş biçiminin kaynağı konuşma ve halk şiiri­dir. Kitabı bir dilden gündelik yaşamda konuşulan dille geçil­miş, halk şiir söyleyiş biçimlerinden yararlanılmıştır.

 

Saf (öz) şiir yolunda yazılan şiirlerin dil ve söyleyiş özellikleri ise özellikle Ahmet Haşim'de kitabidir. Halkın kullandığı dilden uzaktır. Arapça ve Farsça sözcükler kullanılması yönüyle Edebiyat-ı Cedide anlayışı görülür. Haşim sonradan şiirlerinde sa­deleşme yoluna gitse de onun halk söyleyişlerini şiire taşıma gibi bir kaygısı yoktur. Yahya Kemal'in de özellikle konuları geçmişten aldığı şiirlerinde dilinin ağırlaştığı görülür.

 

Halkın yaşama tarzını ve değerlerini anlatan manzumelerde ise dil ve söyleyişin kaynağı doğrudan doğruya halkın dilidir. Bu manzumelerde argolar dâhil olmak üzere sokak dilinin tüm sı­caklığı hissedilir. Devrik cümlelerle, ünlemlerle, soru cümlele­riyle, karşılıklı konuşmalarla bir hikâye ya da olay şiir biçiminde anlatılmıştır.

ÖRNEK ŞİİRLER:

AHLAK - ZİYA GÖKALP

KARANLIK - AHMET HAŞİM

BÄ°R BAÅžKA TEPEDEN - YAHYA KEMAL BEYATLI

SÃœLEYMANÄ°YE'DE BAYRAM SABAHI - YAHYA KEMAL BEYATLI

KÖSE İMAM - MEHMET AKİF ERSOY

Yorumlar (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

Ä°sim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle