Tanzimat gazeteciliği; halkın bakış açısının yanı sıra edebiyatın da değişmesinde büyük etkiye sahiptir. Çünkü günlük yaşamın gazeteyle ön plana geçmesi, edebiyatımızda da etkisini göste­rir. Bu gazeteleri okuyanlar, Batı'dan yapılan roman çevirilerini izleyenler, yeni bir dünya görüşüyle karşılaşırlar.

 

Tanzimat'la gelen ve gelişen Türk gazeteciliği, Türk edebiyatı­nın yepyeni bir döneme girmesini sağlar. Makale, fıkra, haber, röportaj, sohbet, mülakat, anı, gezi, şiir, inceleme, eleştiri, deneme, hikâye ve roman türlerinin gelişmesinde gazeteci­liğimizin etkisi büyük olur.

 

Tanzimat şairleri ile yazarlarının hemen hepsi gazetecilikle uğ­raşırlar. Edebiyatla ilgili ilk yazılar gazetelerde yayınlanır. Bu yüzden, Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat, Ah­met Vefik Paşa, Ebüzziya Tevfik, Şemsettin Sami, Recaiza­de Mahmut Ekrem... gazetecilikle edebiyatı kaynaştırırlar.

 

Türk edebiyatındaki ilk gazete Takvim-i Vekâyi'dir. 1831'de çıkarılan bu gazete ilk resmî gazetedir. Tan­zimat döneminde çıkan ikinci ga­zete ise yarı resmî bir gazete olan Ceride-i Havadis'tir (1840). Bu gazetede zaman zaman yabancı dilde yayınlanan gazetelerden ya­pılan çeviriler yayınlanır; böylece Batı'dan haberler, bilgiler verilirdi. Ceride-i Havadis'i bir meslek ga­zetesi olan Vekayi-i Tıbbiye (1850) izledi. 1860'ta Şinasi ve Agâh Efendi, edebiyatımızda ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ah­val gazetesini çıkardı. Daha sonra Şinasi tek başına Tasvir-i Efkâr gazetesini (1862) yayına ha­zırladı. Ali Suavi'nin yönettiği Muhbir (1866), İstanbul (1867); Namık Kemal'le Ziya Paşa'nın birlikte çıkardıkları Hürriyet (1868), Basîret (1869), Hakayık'ul Vekâyi (1870); Namık Ke­mal'in yayınladığı İbret (1871), Hadîka (1872); Ahmet Mit­hat'ın çıkardığı Devir (1872), Sırâç (1873), Vakit (1875); Şem­settin Sami'nin yayınladığı Sabah (1876), Tercüman-ı Haki­kat (1878), Tercüman-ı Şark (1878) dönemin belli başlı gazetelerindendir.

 

İlk özel gazete olan ve Agâh Efendi ile Şinasi'nin çıkağı Ter­cüman-ı Ahvâl'in edebiyatımızda ayrı bir yeri vardır. Osmanlı ülkesinde ilk özel Türkçe gazete olan Tercüman-ı Ahval hem gazetecilik hem de edebiyat ve kültür tarihi yönünden bir dö­nüm noktasıdır. Sosyal ve siyasal olayların yoğunluk arz ettiği halk tarafından merak ve heyecanla izlenen olaylar bu gazete­de yayınlanmıştır. Tercüman-ı Ahval, bir övgü gazetesi değil, dü­şünce ve tartışma gazetesi olmuş, fertlerin düşünce ve kanaatlarını açığa vurulmasına katkı sağlamıştır. İmtiyazlı başyazı gele­neği ilk bu gazetede başlamış, tefrika ve tartışmalar, haberi ön plana çıkaran araştırmalar, eğitim sisteminin aksaklıkları ve siya­si eleştiri örnekleri yine ilk bu gazetede yer almıştır. İlk edebî tef­rika da bu gazetede yayınlanır. Bu, Şinasi'nin Şair Evlenmesi adlı oyunudur. Gerçekten o dönemde bütün yazarlar, ilk edebî yazılarını gazetelerde yayınlamışlardır. Bu nedenle Tanzimat dö­neminde gazetecilik, edebî açıdan çok büyük önem taşır.

 

Tercüman-ı Ahvâl'in açtığı yolda çok emek ve titizlikle yayın ha­yatına giren, daha ileri bir adım atan Tasvir-i Efkâr olmuştur. Şi­nasi'nin kalemiyle özgürlük düşüncesini yayan bu gazetenin Türk basın tarihinde önemli bir yeri vardır. O dönemin en özlü ve kültürlü yazılar onun kaleminden bu gazetede çıkmıştır.

 

Tasviri Efkâr'ın eğitim ve edebiyat alanlarında yepyeni bir yak­laşım oluşturduğu da kabul edilir. Halk dilini ön plana çıkarma­sı, sade anlatım ve keskin fikirli stili, gazetesine izin için yaptığı başvurusundaki olabildiğince Türkçe anlatım ilgisine sadık kal­dığını gösterir.

 

Sonuçta Batı'dan alınan yeni yazı türlerinin gelişmesinde, yeni edebiyatçıların yetişmesinde, yeni bir sanat ve edebiyat orta­mının oluşmasında, çağdaşlaşmada, yeni bir yaşam tarzının oluşmasında Tanzimat gazeteciliği önemli rol oynamıştır.

Yorumlar (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

Ä°sim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle