• Genel olarak, sezgiyi bilginin temeli olarak gören; her tür bilginin ve dolayısıyla da bilgeliÄŸin doÄŸrudan ya da dolaylı olarak entelektüel süreçlere ve akıl süzgecinden geçmiÅŸ yargılara dayandığını savunan anlayışa karşı cephe alarak, açıklık ve kesinlik veren doÄŸrudan ve aracısız kavrayışı ön plana çıkaran tavır.
• Din veya din felsefesi alanında, kiÅŸinin sezgi yoluyla Tanrı gibi yüce ve en yüksek bir Varlıkla doÄŸrudan bir iliÅŸki içine girdiÄŸini, sezginin zaman dışı ya da ezeli ve ebedi olduÄŸu ileri sürülen bir ÅŸeyin, normal deneyimin açığa vuramadığı bir ÅŸeyin bilgisi olduÄŸunu öne su ren görüş.
• Ahlaki yaÅŸamın deÄŸiÅŸmez doÄŸrularını, matematiÄŸin aksiyomlarını doÄŸrudan ve aracısız bit biçimde kavramanın, aklın özünde var olduÄŸunu öne süren yaklaşım.
• Güzellik duyusunda bir amaçlılık bulan ve ÅŸiirde, müzikle, dansta, mimaride, seramikte, heykel tıraÅŸlıkta, kısacası tüm sanat dallarında, konunun iÅŸleniÅŸini ve algılanışını belirleyen ÅŸeyin sezgisel bir algı ya da bilgi olduÄŸunu savunan görüş.
• Sezginin, duyusal deneyimin özsel bir parçasını oluÅŸturan en basit doÄŸruların doÄŸrudan ve aracısız bir biçimde kavranmasını ifade ettiÄŸini; 'ÅŸu anda gördüğüm ÅŸey beyazdır' ya da 'canım acıyor' türünden önermelerin, yani deneyimsel sezgiyi meydana getiren dolaysız algı yargılarının, en basit yargılar oldukları için, bilginin sezgisel temelini oluÅŸturduÄŸunu ileri süren öğreti.
• En azından bazı ahlaki yargıların doÄŸru olduklarının, akıl yürütme yoluyla deÄŸil de, sezgi yoluyla bilindiÄŸini, temel ahlaki niteliklerin ve ahlaki hakikatlerin sezgi yoluyla kavrandıklarını öne süren öğreti.
• Matematik alanında ise, matematiÄŸin konusunun sezgi yoluyla bilinen kavramlar olup, bir önermenin kendisine iliÅŸkin olarak bir kanıtlama ortaya konabildiÄŸi takdirde doÄŸru olduÄŸunu; matematiksel bir ÅŸey ya da kendiliÄŸin sadece bir konstrüksiyon temeli üzerinde var olduÄŸunu, matematiÄŸin Frege ve Russell tarafından önerilen ÅŸekilde mantığa indirgenemeyeceÄŸini savunan görüş.

Ahmet Cevizci/FELSEFE TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ

Yorumlar (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

Ä°sim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle