Anlam gücünü artırmak, anlamı pekiştirmek, kavramı zenginleştirmek amacıyla aynı sözcüğün yinelenmesi veya anlamları birbirine yakın yahut karşıt olan ya da sesleri birbirini andıran iki sözcüğün yan yana kullanılmasıdır.

İkilemelerin başlıca anlamsal işlevleri:

1- İkilemelerin başlıca işlevi anlamı pekiştirerek güçlendirmedir.

• Öbek öbek çiçekler
  
• demet demet güller
  
• Sıcak mı sıcak hava
  
• iyi mi iyi bir insan

2- İkilemeler anlamı pekiştirip güçlendirirken kimi kez de anlamın sağladığı gücü, değeri artırır abartırlar.

• Güle güle bir hal olduk.
  
• Ağlaya ağlaya gözlerinden oldu.
  
• Sokak sokak kiralık ev aradık.

3- İkilemelerde, anlamı pekiştirme, güçlendirme, abartma ile birlikte çokluk kavramı da vardır. Çokluk kavramı kimi kez niteliksel, kimi kez de nicelikseldir.

• Deste deste para verdim ona
  
• Güzel güzel çocukları vardı onların

İkilemelerin Anlamsal Kuruluşları:

İkilemeler genel olarak hemen hemen her tür sözcüğün yinelenerek kalıplaşmasıyla oluşur. Bu yineleme kimi kez ad soylu sözcüklerin, kimi kez eylemlerin, kimi kez de yansıma sözcüklerin yan yana kullanılması ya da aralarına başka dil birimlerinin girmesiyle oluşur.

• kapı kapı dolaşmak

• dizi dizi boncuk

• koşa koşa yorulmak

• gürül gürül akmak

Bu genel kuruluşların dışında ikilemelerin diğer anlamsal kuruluşları:

a) Aynı anlamlı (anlamdaş) sözcüklerin yinelen-mesiyle kurulan ikilemeler:

• sorgu sual
  
• ses seda
  
• köşe bucak
  
• bet beniz

b) Yakın anlamlı sözcüklerle kurulan ikilemeler:

• delik deşik
  
• eş dost
  
• dünya alem
  
• doğru dürüst

c) Karşıt anlamlı sözcüklerle kurulan ikilemeler:

• irili ufaklı
  
• büyüklü küçüklü
  
• er geç

d) Biri anlamlı, diğeri sesçe anlamlı sözcüğe benzeyen, onunla anlam kazanan bir sözcükle kurulan ikilemeler:

• eğri büğrü
  
• eski püskü
  
• yırtık pırtık
  
• incik boncuk

e) Tek başlarına anlamları olmayan, sesçe birbirini çağrıştıran, birlikte kullanıldıklarında anlam kazanan sözcüklerle kurulan ikilemeler:

• ıvır zıvır
  
• eciş bücüş
  
• abur cubur

f) Yansıma sözcüklerin yinelenmesiyle kurulan ikilemeler:

• vızır vızır
  
• şırıl şırıl
  
• horul horul
  
• cızır cızır

Yorumlar (1)

Bu yorumun beslemesine abone olun

...
yazar Şaheser, Şubat 16, 2011

Çok teşekkürler. Elinize sağlık.

• 
• +0
• 
• 

İsim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle