I.TBMM'NİNA AÇILIŞI(23NİSAN1920)

İstanbul'un işgali ve Mebuslar Meclisinin dağıtılması üzerine Türk halkının haklarını savunabilecek ve onun adma karar verebilecek TBMM açılmıştır.

Mecliste Alınan Kararlar

• Hükümet kurmak gereklidir. (Meclisin kuruculuk yönü)
  
• Geçici olarak bir hükümet reisi ve padişah vekili atamak doğru değildir (Meclisin süreklilik yönü)
  
• TBMM üzerinde bir kuvvet yoktur.
  
• Mecliste toplanmış ulusal iradeyi tam olarak yurdun yazgısına egemen kılmak temel ilkedir.
  
• Yasama, Yürütme, Yargı TBMM'ye aittir. (Güçlerbirliği ilkesi)
  
• Meclis başkanı aynı zamanda hükümetinde başkanıdır.
  
• Padişah  ve halife  içinde bulunulan durumdan kurtulduktan  sonra TBMM'nin çıkaracağı yasaya göre uygun yerini alır.
  

Not:  İçinde bulunduğu durumda acil kararlar alınması gerekli olduğundan kararların çabuklaştırılması için güçler birliğine yönelerek bütün yetkiler mecliste toplanmıştır.

YENİ TÜRK DEVLETİNİN ANAYASASI (Teşkilatı Esasiye) 20 Ocak 1921

TBMM'nin varlığını yasallaştırmak için yeni bir anayasa gerekiyordu. Osmanlı Anayasası olan Kanuni Esasiye Meclisin niteliğiyle ters düşüyordu. Her ne kadar meclis içerisindeki Padişah ve Hilafet yanlıları yeniden Padişahlık yönetimine dönüleceğini düşündüklerinden Kanuni Esasiye'nin yeterli olduğunu savunmuşlarsa da 21 Anayasası hazırlanmıştır.

• Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
  
• TBMM kurucu ve sürekli bir meclistir.
  
• TBMM ulusal egemenliği millet adına gerçekleştirecek kurumdur.
  
• Bir geçiş ve uyum anayasasıdır.
  
• Kamuoyunun hazır olmaması nedeniyle ulusal birliği bozmamak için yönetim biçimi belirlenmemiştir.
  
• Laik bir anayasa değildir.
  
• Demokratik ve ihtilalci bir karakterlere sahiptir.
  
• Güçler birliğini kabul etmiştir.  

MECLİSE KARŞI AYAKLANMALAR

A- Doğrudan İstanbul Hükümetince Yürütülen Ayaklanmalar

Anzavur Ayaklanması: Ahmet Anzavur tarafından; Manyas, Susurluk, Gönen ve Ulubat çevresinde çıkarılan ayaklanma Çerkez Ethem kuvvetleri tarafından bastırılmıştır.

Kuvayi İnzibatiye Ayaklanması (Halifelik Ordusu) : Geyve dolaylarındaki ulusal güçleri yok etmek için başlatılan saldırılar Batı cephesi komutanı Ali Fuat Paşa tarafından bastırılmıştır.

• Osmanlı hükümeti; Mustafa Kemal ve çevresindekileri padişah ve halifeye karşı çıkmaktan ölüm cezasına çarptırdı.
  
• Anadolu halkını din duygularını sömürmek suretiyle TBMM'ye isyana yönlendirdi.
  
• TBMM'nin gücünü kırmak için, işgal devletleriyle kısa sürede bir anlaşma yoluna gitti.
  

B- İstanbul Hükümetiyle İtilaf Devletleri Ortaklaşa Çıkardıkları Ayaklanmalar

Bolu, Düzce, Hendek, Adapazarı Ayaklanmaları: Halkın din duyguları sömürülerek TBMM'yi hedefleyen bu ayaklanmalar Ali Fuat Paşa, Refet Bele kuvvetleri tarafından bastırıldı. (En ağır kayıplı ayaklanma)

Yozgat Ayaklanması: Yozgat ve Zile'de 18 yy. itibaren yarı bağımsız yaşamaya alışmış sülaleler TBMM ile uyuşamayacakları konusunda itilaf ajanlarınca yönlendirilerek ayaklanma çıkarıldı. Boğazlayan, Şarkışla, Yıldızeli, Tokat, Zile ve Çorum yörelerinde yayılan ayaklanma Çerkez Ethem kuvvetlerince bastırıldı.

Afyon Ayaklanması: Yunan ajanlarının kışkırtmaları sonucunda Çopur Musa adlı çıkar düşkünü bir kişinin çıkardığı bu ayaklanma Kuvayi Milliye tarafından bastırıldı.

Konya Ayaklanması: Yunan, Fransız, İtalyan ajanlarının kışkırtmalarıyla Delibaş Mehmet'in Çumra'da halkı ayaklandırarak Konya işgaliyle yayılan ayaklanma Kuvayi Milliye bir kısım düzenli ordu birliği tarafından bastırılmıştır.

Milli Aşireti Ayaklanması: Urfa'da yaşayan bu aşiret Fransızlara karşı mücadele verirken, Fransızlarla birleşerek TBMM'ye karşı ayaklanmış, Kuvayi Milliye birlikleri tarafından bastırılmıştır.

C- Azınlıkların Çıkardığı Ayaklanma

Fransızların desteğiyle; 10 Temmuz 1920'de Adana'ya giren Ermeni intikam alayının doğu illeri sınırında bulunan diğer Ermenileri ayaklanmaya kışkırtmaları sonucunda çıkmıştır.

Yunan desteğini alamayan Doğu Karadeniz Rumlarının; "Pontus Devleti" kurma amacıyla çıkardığı ayaklanmadır. Aralık 1920'de başlayan ayaklanmalar tam olarak 23'de bastırılmıştır.

D- Kuvayi Milliye Yanlısı Olup Sonradan Ayaklananlar

Düzenli ordunun kurulmasına tepkidir.

Demirci Mehmet Efe Aralık 1920'de Denizli ve Burdur dolaylarında a-yaklandı. Refet Bey tarafından bastırıldı.

Çerkez Ethem Kütahya dolaylarında ayaklandı. I. İnönü Savaşı sırasında bastırıldı.

MECLİSİN AYAKLANMALARA KARŞI ALDIĞI ÖNLEMLER

• Ayaklanmaların etkileri; TBMM'yi iyice bilinçlendirmiş, direnme, istek ve kararlarını güçlendirmiştir.
  
• TBMM daha açılmadan başlayan ayaklanmaların nereden kaynaklandığını anlamıştır.
  
• TBMM ilk iş olarak varlığına yönelik hareketleri önlemeye çalışmış, bu nedenle açılışından 6 gün sonra "Hıyaneti Vataniye" kanunu çıkararak "İstiklâl Mahkemeleri'' kurmuştur.
  
• İstanbul hükümetinin yaptığı bütün işler yok sayılacaktı..
  
• İstanbul ile resmi ilişkiler kesilecek İstanbul'dan gelen her türlü evrak geriye gönderilecekti. Okunmasa bile evrakı kabul eden veya geri göndermeyen memurlar vatan haini ilan edilecekti.
  
• Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi'ye karşıfetva yayınlatarak asıl vatan hainlerinin düşmanla işbirliği yapan İstanbul hükümeti olduğu bildirilmişse de İstanbul'daki Şeyhülislam'ın fetvalarına karşı etkili olamamıştır.

Yorumlar (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

İsim

Yorum

daha küçük | daha büyük

E-posta ile takip (sadece kayıtlı kullanıcılar)

Yorum Ekle