Anadolu Türk edebiyatının kurucusu, tekke, divan ve halk edebiyatlarının öncüsüdür. Onun hayatı hakkında kesin bilgiler olmamakla birlikte 1238-1240 yılları arasında doğduğu tahmin edilmektedir. Yaşadığı dö­nemde Anadolu, Moğol istilasına uğ­ramış ve Anadolu'da büyük bir kargaşa yaşanmıştır.

Böyle bir dönemde yaşamış olmasından dolayı, Yunus Emre'nin hayatı da o devirdeki diğer önemli şahsiyet­ler gibi ancak menkıbelerden takip edilebilmektedir.

Yunus Emre, hayatı boyunca şan ve şöhretten hep uzak durmuş, bu dünyadan iz bırakmadan ayrılmak is­temiştir. Onun bu özelliğini

"Bir garip öldü diyeler

Üç günden sonra duyalar

Soğuk su ile yuyalar

Şöyle garip bencileyin"

Hey Emre'm Yunus biçare

Bulunmaz derdine çare

Var imdi gez şardan sara

Şöyle garip bencileyin

dizelerinde görmek mümkündür. Onun en büyük iste­ği, gezginci bir derviş gibi yaşamak olmuştur. Yu-nus'un bütün şiirlerinde tasavvufun bir yaşama biçimi olduğu göze çarpar.

O, Risaletü'n Nushiyye adlı eserinde kinayeli sembol­lerle akıldan, imandan, sabrın öneminden vs. söz et­miş, araya Kur'an-ı Kerim'den kıssalar yerleştirmiştir.

Acem aruzuyla yazdığı bu mesnevi, Yunus'un bir öğ­renim gördüğünü; İran, Hint, Yunan mitolojileri hakkın­da bilgi sahibi olduğunu, Kur'an ve hadis ilimlerini ve tasavvufu derinlemesine bildiğini ortaya koymaktadır.

Hece ile ilahiler de yazmış ve bu şiirler günümüze ka­dar halk arasında yaşamıştır.

Yunus Emre, pek çok ilahisinde, tasavvuf yolunun zor yönleri üzerinde durmuş ve insanın nefsi ile olan mü­cadelesini işlemiş, Allah'a dayanıp dünya işlerinden uzak durmayı öğütlemiştir.

Ona göre, bunları yerine getirebilen kişiler "yetmiş iki millete bir göz ile bakmayı, kendilerine kötülük eden­lere bile iyilikle karşılık vermeyi, bir kez olsun gönül yıkmamayı, aza kanaat etmeyi, dünya nimetlerinden vazgeçmeyi, çokça ibadet etmeyi, kibir ve gururdan uzak durmayı vs." başarabilecektir.

Bütün ilahilerinde maddi bağlardan kurtulma fikrini tel­kin eder. Kendisinin de en büyük derdi budur.

O, ten kafesi içinde hapsedilmiş can kuşunu kurtara­rak Allah'a kavuşmayı arzu eder.

Onun "dostluğa, kardeşliğe, birbirini anlamaya, hoş­görüye, geçici dünyaya bel bağlamamaya vb." öğreti­lere büyük önem verdiği görülür.

Yunus'a göre insanın görevi, insan-ı kâmil (olgun in­san) mertebesine ulaşıp asıl mekânına ulaşmaktır.

Çağdaşlarına göre oldukça yalın bir dil kullanmıştır.

Çok basit gibi görünen fakat söylemesi son derece zor ahenk ve yapıya sahip olan şiirleri ile kendisinden sonra gelen şairler üzerinde derin izler bırakmıştır, ila­hilerinde ise hecenin 6'lı, 7'li ve 8'li kalıplarını kullan­mıştır.

Yunus'un şiirleri ahenk, anlam derinliği, duygu, mecaz ve düşünce zenginliği ile doludur.

Ahenk yönüyle hiçbir özentisi olmadığı hâlde, düşün­ce ve duyuşlarını en güzel ve kısa deyişlerle ifade et­mesini bilmiştir.

O, bir kitabı dolduracak nitelikte derinlik ve genişliği olan düşünceleri bir çocuk tekerlemesi kolaylığı ile söylemeyi başarmıştır.

Eserleri:

Risaletü'n Nushiyye: Mesnevi şeklinde ve aruzun (fâilâtün fâilâtün fâilün) vezniyle yazılmıştır. Dinî, ahla­ki, tasavvufi ve öğretici nitelikte bir eserdir.

Divan: Yunus'un şiir gücünü yansıtan en önemli eseri­dir. Bu divanın nüshaları arasına pek çok şiir karışmış ve mısraların çoğu değişmiştir.

Yalancı dünyaya konup göçenler

Ne söylerler ne bir haber verirler

Üzerinde türlü otlar bitenler

Ne söylerler ne bir haber verirler

Yunus der ki gör takdirin işleri

Dökülmüştür kirpikleri kaşları

Başları ucunda hece taşları